Vogelgriep raast door nertsenfarm in Utah, Amerika kijkt de andere kant op

5 november 2026|doorDN Nieuwsredactie|indieren, gezondheid

Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Op een nertsenfarm in de Amerikaanse staat Utah woedt sinds augustus vogelgriep. Er is niet geruimd, werknemers worden niet getest en de uitbraak werd stilgehouden. Experts waarschuwen dat het virus zich via nertsen aan mensen kan aanpassen. Columnist George Monbiot noemt het een schoolvoorbeeld van bedrijfsbelang dat risico voor de volksgezondheid negeert.

Een man houdt een nerts vast op een farm. Foto: iStock – Neznam

Een calamiteit zonder plan

Het gaat om C&T Fenn Farms. Dat bedrijf ligt ongeveer een uur rijden ten zuiden van Salt Lake City, bij het plaatsje Payson. Er worden duizenden nertsen gehouden voor hun bont.

Begin augustus 2026 begonnen de dieren te sterven. Op 17 augustus bevestigde het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) dat het om H5N1 ging. Dat is de gevaarlijke variant van vogelgriep. Het is de eerste keer dat dit virus op een Amerikaanse nertsenfarm is vastgesteld.

Volgens documenten die dierenwelzijnsorganisatie Animal Wellness Action opvroeg, rekende de farm erop dat zo’n 80 procent van de nertsen zou sterven. Toch werd er niet geruimd. De farm kreeg alleen een mondeling verbod om dieren, mest en kadavers te verplaatsen.

Dat ligt niet alleen aan Utah. Op pluimveebedrijven leidt vogelgriep automatisch tot ruimen, met een vergoeding voor de boer. Voor nertsen bestaat zo’n regeling niet. Het USDA zegt dat het Congres eerst geld moet vrijmaken voordat het nertsen kan ruimen.

Het virus komt van koeien

Uit een eerste genetische analyse blijkt dat het virus de variant B3.13 is. Die circuleert sinds 2024 onder Amerikaanse melkkoeien. Bij alle tien onderzochte nertsen werd ook een mutatie gevonden die eerder opdook bij een uitbraak op een Spaanse nertsenfarm.

Hoe het virus binnenkwam, is niet zeker. Maar de eigenaar vertelde onderzoeksjournalisten van ProPublica dat de nertsen rauwe organen van vee krijgen, ook van koeien.

Waarom juist nertsen zo riskant zijn

Monbiot waarschuwde al in 2023 in The Guardian voor nertsenfarms. Volgens hem kun je nauwelijks een betere broedplaats voor een pandemie ontwerpen. Hij noemt drie redenen.

Ten eerste eten nertsen slachtafval van kippen, koeien en ander vee. Juist daarin ontstaan vaak nieuwe virusvarianten. Ten tweede kunnen nertsen tegelijk besmet raken met vogelgriep en met menselijke griep. Die virussen kunnen dan genetisch materiaal uitwisselen. Zo kan een vogelziekte een mensenziekte worden. Ten derde springen virussen bij nertsen makkelijk over op andere soorten, ook op mensen.

Dat laatste is geen theorie. Tijdens de coronapandemie gaven nertsen het virus terug aan mensen. In Utah stierven in 2020 duizenden nertsen aan corona.

H5N1 verspreidt zich tot nu toe nauwelijks van mens op mens. Maar wie besmet raakt, loopt groot gevaar. Monbiot wijst erop dat bijna de helft van de bekende menselijke H5N1 patiënten sinds 1997 is overleden. Op 1 november overleed in de staat Washington nog iemand na besmetting via een melkveebedrijf. Het is de eerste Amerikaanse vogelgriepdode van 2026.

Het verhaal indammen in plaats van het virus

Het onderzoek van ProPublica laat zien hoe de staat Utah met de uitbraak omging. Het beeld is niet fraai.

Uit interne communicatie blijkt dat de staat geen noodtoestand afkondigde. Een van de redenen: dat zou dierenrechtenorganisaties kunnen alarmeren. Monbiot merkt droog op dat het ook iedereen zou alarmeren die om mensenlevens geeft.

Ook de werknemers bleven buiten beeld. Zij zijn dagelijks in contact met zieke dieren en worden vaak gebeten of gekrabd. Toch stopte de gezondheidsdienst met actief monitoren. Volgens ProPublica klaagde het landbouwdepartement dat boeren zich ergerden aan het testen. Een afspraak uit 2025 tussen beide diensten maakt dat erger. Het landbouwdepartement deelt informatie over uitbraken alleen als de gezondheidsdienst de gezondheid van werknemers niet volgt.

Een journalist van ProPublica sprak twee medewerkers van de farm. Een van hen had een zichtbaar rood oog. De Amerikaanse gezondheidsautoriteit CDC raadt bij dat symptoom uitdrukkelijk een test aan. Die test kwam er niet. De eigenaar hield het op stof.

Opvallend is ook dat staatsdierenarts Amanda Price de farm nooit bezocht. Ze baseerde zich op Google Maps en gesprekken met de eigenaar en diens dierenarts.

“Levenswerk verwoest”

Price noemde de uitbraak verwoestend. Maar ze doelde daarmee op de boer, niet op de volksgezondheid. “Dit is zijn levenswerk dat hij vernietigd ziet worden,” zei ze tegen ProPublica.

Volgens Price zijn er weinig andere opties dan afwachten. Pas als er mensen zouden sterven, zou de aanpak veranderen. Monbiot vindt dat onbegrijpelijk. Dan is het volgens hem al te laat. Hij erkent dat ruimen het bedrijf van de boer kan kosten. Die boer moet daarvoor gecompenseerd worden, vindt hij. Maar niet ruimen kan veel meer kosten. Of zoals hij het zegt: “8 miljard mensen kunnen gevaar lopen als er niets gebeurt.”

Inmiddels is het griepseizoen begonnen. Dat maakt de situatie volgens critici nog riskanter. Hoe langer menselijke griep en vogelgriep tegelijk rondgaan, hoe groter de kans dat ze elkaar in een nerts tegenkomen.

Een systeemprobleem

Monbiot ziet Utah niet als incident. Volgens hem werkt de hele veehouderij als versterker van ziektes. In grote groepen dieren kan een mild virus makkelijk uitgroeien tot een gevaarlijke variant. Voer je het slachtafval daarna aan nertsen, dan is de cirkel rond.

Hij is ook hard over de Amerikaanse regering. Minister van Volksgezondheid Robert F. Kennedy Jr. opperde eerder om vogelgriep door pluimveestallen te laten razen. Zo zouden immune kippen overblijven. De minister van Landbouw steunde dat idee. Monbiot noemt het levensgevaarlijk en bovendien zinloos. Moderne legkippen en vleeskuikens lijken genetisch zo sterk op elkaar dat er nauwelijks iets te selecteren valt. Ook Kennedy’s bewering dat wilde vogels immuun zijn, klopt volgens hem niet.

Zijn conclusie: lobbyisten uit de industrie horen niet aan tafel bij besluiten over volksgezondheid. Dat leerden we al van de tabaks- en suikerindustrie.

De geruststellende kant

Er zijn ook nuchterder geluiden. Er is in Utah nog geen enkele menselijke besmetting gemeld. De gezondheidsdienst van de staat noemt het risico voor het grote publiek laag. Epidemioloog Jennifer Nuzzo van Brown University zei tegen The Guardian dat ze geen tekenen ziet van verdere verspreiding onder mensen. Price zelf denkt dat het virus de farm niet verlaat, omdat er weinig nertsen in en uit gaan.

Maar dat de crisis nog niet is uitgebroken, bewijst niet dat de aanpak deugt. Belangrijke vragen blijven open. Hoeveel nertsen zijn er gestorven? Zijn omliggende farms en wilde dieren getest? Is het virus sinds augustus veranderd? Nieuwere genetische gegevens van de farm zijn niet openbaar gemaakt.

Nertsenfarms zijn vooral in Europa verboden. Zo’n 22 Europese landen hebben pelsdierhouderij verboden of bouwen die af. De EU zet daarnaast een stap die nertsenhouderij in de hele Unie kan beëindigen. In de Verenigde Staten bestaat geen landelijk verbod.

Hier is het fokken van nertsen al verboden

Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk waren de eersten, begin jaren 2000.
Nederland was ooit de op een na grootste nertsenproducent van Europa. Het verbod ging na de coronauitbraken op farms versneld in, begin 2021.
België: regionale verboden, volledig van kracht sinds 2023.
Kroatië: van kracht sinds 2017, na een afbouwperiode van tien jaar.
Servië: de afbouwperiode eindigde in januari 2019.
Italië: van kracht sinds 1 januari 2022.
Ierland: verboden in maart 2022. De laatste drie nertsenfarms zouden dat jaar sluiten.
Malta: verboden in augustus 2022 uit voorzorg, terwijl het land geen pelsdierfarms had.
Noorwegen en Slowakije: beide stopten uiterlijk in 2025.
Estland: sinds 1 januari 2026 mogen nertsen en wasbeerhonden niet meer op farms worden gehouden.
Frankrijk: nertsenhouderij verboden. De laatste farms moesten uiterlijk in 2025 sluiten.

Verboden, maar nog in afbouw

Litouwen en Roemenië: tot 2027.
Letland: tot 2028.
Polen, de grootste. De op een na grootste pelsproducent ter wereld voerde in december 2025 een verbod in. Nieuwe farms zijn direct verboden. Bestaande bedrijven krijgen acht jaar om af te bouwen.

De EU-stap

De EU heeft de Amerikaanse nerts op de lijst van invasieve exoten gezet. Dat kan nertsenhouderij in de hele EU feitelijk verbieden. Bronnen noemen wel verschillende data. Volgens Humane World is houden en fokken verboden vanaf juli 2027. Het Deense ministerie noemde 7 augustus 2026 als ingangsdatum, met een afbouwperiode tot augustus 2029. Landen kunnen een uitzondering aanvragen. Denemarken, Griekenland en Finland werden gezien als mogelijke kandidaten. Denemarken heeft inmiddels gezegd dat het geen uitzondering aanvraagt, dus daar stopt de nertsenhouderij definitief.

Gedeeltelijke verboden of feitelijk einde

Japan: sinds 2006 mogen er geen nieuwe nertsenfarms worden gebouwd. Daardoor verdwijnt de sector geleidelijk.
Duitsland, Zweden en Zwitserland hebben geen volledig verbod. Strenge dierenwelzijnsregels hebben pelsdierhouderij daar wel onrendabel gemaakt.

Verenigde Staten

Er is geen landelijk verbod. Een federaal wetsvoorstel, de Mink VIRUS Act, zou nertsenhouderij binnen een jaar uitfaseren en boeren helpen overstappen. Dat voorstel is nog niet aangenomen. In Utah is er wel lokaal iets gebeurd. Zo weigerde Bluffdale een nertsenfarm te heropenen, met verwijzing naar gewijzigde bestemmingsregels.