Jongeren horen een toon die jij niet meer hoort, en winkels gebruiken dat tegen hen

Je loopt langs een winkel en merkt niets, terwijl jongeren naast je een irritante piep horen. Dat verschil in gehoor is precies waar de Mosquito op inspeelt: het apparaat werd in 2005 gepatenteerd en aanvankelijk bij een kruidenierswinkel getest om rondhangende tieners te verjagen. De nieuwste versie gebruikt in de tienermodus een toon van 17,5 kilohertz, die veel volwassenen door leeftijdsgebonden gehoorverlies niet meer horen. Daarmee wordt een verschil tussen jong en oud een middel om te bepalen wie ergens blijft hangen.

Je gehoor verandert eerder dan je denkt

Je hoeft niet oud te zijn om de hoogste tonen kwijt te raken. Sommige jonge volwassenen horen geluid boven de 15 à 16 kilohertz al niet meer goed. Dat gehoorverlies merk je in het dagelijks leven meestal pas veel later. De piep van de Mosquito kan daardoor voor de ene voorbijganger hinderlijk zijn, terwijl iemand ernaast gewoon doorloopt.

Vooral jongeren tot ongeveer 25 jaar kunnen de hoge toon horen. Maar de Mosquito kan ook anders worden ingesteld: de nieuwste versie, de MK4, heeft een stand van 8 kilohertz die ook voor oudere groepen hoorbaar is. Met zo’n instelling verdwijnt het verschil tussen jong en oud dus grotendeels. Het apparaat blijft dan een middel om mensen met geluid van een plek weg te krijgen.

Van een winkel naar de openbare ruimte

Uitvinder Howard Stapleton kwam uit Barry, de plaats in Wales waar de eerste proef plaatsvond. De tieners bij de winkel vertrokken door de hinderlijke toon. Dat resultaat maakte de Mosquito interessant voor partijen die overlast wilden aanpakken zonder iemand rechtstreeks aan te spreken. Een Amerikaanse rapportage noemde later een prijs van ongeveer 1.150 dollar per apparaat.

In Nederland bleef het gebruik niet beperkt tot winkeliers. Ook politiekorpsen en woningbouwverenigingen zetten het apparaat in. Een handreiking voor gemeenten noemt verschillende plekken waar de piep te horen kon zijn:

• pleintjes en straathoeken;
• portieken bij woningen;
• tunnels waar jongeren samenkwamen.

Op zulke plekken klinkt de toon voor iedere jongere die hem kan horen, ook als die alleen langsloopt. De Mosquito maakt namelijk geen onderscheid tussen iemand die overlast veroorzaakt en iemand die op een pleintje staat te praten. Juist dat brede bereik werd later een belangrijk punt in de discussie over het apparaat.

Amsterdam wilde ermee stoppen

In maart 2011 wilde de burgemeester van Amsterdam het gebruik van de Mosquito afschaffen, het apparaat dat voor het eerst in Barry was getest. Dat voornemen speelde terwijl het apparaat op veel andere plekken in Nederland tegen jongerenoverlast werd gebruikt. Een besluit van één gemeente zou de inzet elders dus niet vanzelf beëindigen. Een landelijk verbod is er niet doorgevoerd.

Daarmee was de juridische vraag niet weg. Een Nederlandse juridische analyse stelde dat de Mosquito mogelijk botst met de bewegingsvrijheid en de onaantastbaarheid van het lichaam. Ook zou een duidelijke wettelijke grondslag voor het gebruik ontbreken. De discussie gaat over hoe irritant de piep mag zijn en wanneer je mensen uit de openbare ruimte mag weren.

Over het onderzoek

Die vraag kwam ook bij de Raad van Europa terecht. Een onderzoek van de Raad oordeelde in juni 2010 dat het gebruik tegen groepen tieners in strijd was met mensenrechtenwetgeving. Het onderzoek noemde de behandeling van jongeren discriminerend en vernederend. Dat oordeel leidde niet automatisch tot een verbod in Nederland.

Het European Youth Forum had de Mosquito onder de aandacht gebracht van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa. Die boog zich vervolgens ook over de gezondheid van kinderen en jongeren. De MK4 kan ook op 8 kilohertz worden ingesteld, een toon die voor oudere groepen hoorbaar is.