Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Vanaf de 16de eeuw werden de Antwerpse ruien stukje bij beetje overdekt. Vandaag kun je vanuit het Ruihuis door die oude waterlopen wandelen, maar bij zware regenval blijft de route dicht.
De Antwerpse Ruien, 8 kilometer tunnels onder de stad. Foto: iStock – Sabine Joanne Kuilman
Onder een Antwerpse straat kan een oude waterloop liggen waar ooit boten aanlegden. Rond 1250 was het netwerk van ruien en vlieten zo belangrijk voor vervoer en verdediging dat Antwerpen zich ‘Ruienstad’ kon noemen. Later veranderden de waterlopen in open riolen, ondanks een spoelsysteem dat afvalwater naar de Schelde moest afvoeren. Sinds 2015 zorgt sociaal-economische organisatie Werkmmaat voor het onderhoud van het ondergrondse stelsel en begeleidt de bezoekers die dit deel van de stadsgeschiedenis willen ontdekken.
De stad liep door het water
Wie vandaag over de Suikerrui loopt, ziet weinig van de waterwegen die eeuwenlang door Antwerpen kronkelden. Het historische netwerk van ruien, vlieten en vesten telde meer dan 8 kilometer aan waterlopen. Sommige waren natuurlijk, andere werden uitgegraven. Je moet je dus een stad voorstellen waar het water midden doorheen liep.
Die waterlopen kregen in de loop der eeuwen verschillende taken. Ze hielpen eerst bij de verdediging van Antwerpen en dienden later ook als binnenhavens. Nog tot in de 19de eeuw tekende het netwerk de stad. Wie er nu een stuk van wil zien, begint bij het Ruihuis aan de Suikerrui 21, midden in Antwerpen.
Een premie voor een dak boven de rui
Een rui verdween niet in een keer onder de grond. Vanaf de 16de eeuw mochten inwoners van het stadsbestuur op eigen kosten een stuk overwelven en de ruimte erboven bebouwen. Zo schoof het straatbeeld stukje bij beetje over de waterlopen heen. In de 17de eeuw gaf Antwerpen zelfs premies om dat afdekken aan te moedigen.
Ook grote gebouwen kregen zo een plek. De jezuïeten lieten een deel van de ruien overwelven om ruimte te maken voor de Sint-Carolus Borromeuskerk aan het Hendrik Conscienceplein. Boven de grond zie je de kerk; onder die plek loopt een ouder verhaal over hoe Antwerpen ruimte zocht in een groeiende stad.
In 2005 gingen de ondergrondse waterlopen open voor bezoekers. Daarmee kreeg een deel van de stad dat lang uit het zicht lag, een nieuwe functie. De route voert je langs oude muren en door gangen die ooit bij het dagelijks leven van Antwerpen hoorden.
Je kunt er wandelen of varen
Vanuit het Ruihuis zijn er drie manieren om op pad te gaan. Welke je kiest, bepaalt ook hoeveel je van het stelsel te zien krijgt:
- Je wandelt met een gids door de ondergrondse gangen.
- Je volgt een interactieve wandeling met een tablet.
- Je gaat per boot richting de sluisdeur aan de Schelde.
Voor een wandeling krijg je laarzen en een beschermpak. Er is ook een rugzak voor je spullen. Afhankelijk van de gekozen rondleiding loop je 2 kilometer door de ruien. Een volledige tocht van de Suikerrui tot het Schipperskwartier kan ongeveer 3 uur duren, dus je bent een tijdje onderweg.
Goed om te weten Kinderen onder de 12 jaar mogen niet mee op de volledige ondergrondse wandeling. Houd daar rekening mee als je met het gezin naar Antwerpen gaat.
Onder de straat blijft het koel
Beneden voelt de stad anders aan. De temperatuur in de ruien blijft zomer en winter vrij constant, tussen de 10 en 13 graden Celsius. In dat koele klimaat leven ook zeldzame spinnensoorten. De gangen zijn dus meer dan een overblijfsel van steen en metselwerk.
Ook het water is nooit helemaal verdwenen. Bij zware regen komt er nog steeds regenwater in de ruien terecht, waardoor het peil te hoog kan worden voor een veilige wandeling. De route blijft dan dicht. Achter de historische muren heeft dit stelsel dus nog altijd met het weer boven de straat te maken.
Werkmmaat verzorgt het beheer met een team dat ook het onderhoud van de gangen op zich neemt. Wie liever niet loopt, kan het ondergrondse Antwerpen vanaf het water bekijken. Sinds 2015 begeleidt Werkmmaat bezoekers bij hun tocht door de ruien.
