Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In 2014 namen onderzoekers bloed af bij wolven in de verboden zone rond Tsjernobyl. Bioloog Cara Love vond later aanwijzingen voor een veranderde afweer, maar of die de dieren tegen kanker beschermt, blijft de vraag.
Wolven vastgelegd door een cameraval in de verboden zone rond Tsjernobyl. Beeld: UGA Research News.
Een wolf die dag in dag uit aan straling wordt blootgesteld, lijkt niet meteen een dier dat onderzoekers iets over kanker kan leren. Toch krijgen wolven rond Tsjernobyl volgens metingen zo’n 11 millirem straling per dag te verwerken, ruim zes keer de grens die voor mensen als veilig geldt. Op een wetenschappelijk congres in 2024 presenteerde evolutiebioloog Cara Love aanwijzingen voor mogelijke genetische veranderingen die deze wolven beter tegen kanker zouden kunnen beschermen.
In de verboden zone zijn wolven opvallend talrijk
In de afgesloten omgeving van Tsjernobyl leven grijze wolven, terwijl mensen er al tientallen jaren vrijwel ontbreken. Hun populatie is naar schatting tot wel zeven keer zo groot als die in nabijgelegen beschermde gebieden buiten de zone. Dat is een opvallend verschil voor dieren die in een radioactief gebied leven. Het vertelt ons alleen nog niet hoe het met iedere afzonderlijke wolf gaat.
Goed om te weten Bij de kernramp van 26 april 1986 kwam meer dan 45.000 kilo radioactief materiaal in de lucht terecht. Het verspreidde zich over delen van Europa en de toenmalige Sovjet-Unie.
Juist die combinatie van langdurige blootstelling en een grote wolvenpopulatie maakt het gebied interessant voor biologen. Tegelijk moet je de aantallen voorzichtig lezen: de populatiegrootte zegt niets over kanker bij afzonderlijke dieren. Daarvoor moet je onderzoeken wat er in hun lichaam gebeurt.
Hun afweer reageert anders
Bij de onderzochte wolven zag Cara Love veranderingen in het afweersysteem. Volgens de evolutiebioloog lijken die op veranderingen bij kankerpatiënten die bestraald worden. Zo’n overeenkomst wijst op een reactie van het lichaam op straling, zonder bescherming tegen tumoren aan te tonen.
Love vermoedt dat de wolven zich door tientallen jaren van blootstelling aan lage doses straling hebben aangepast. Mogelijk spelen veranderingen in hun erfelijk materiaal daarbij een rol. Een afwijkende afweerreactie bewijst nog niet dat een wolf minder kans heeft om kanker te krijgen.
Een afwijkend bloedbeeld biedt aanwijzingen
De vraag is welke veranderingen bij de wolven het verschil maken. De precieze genen of mutaties die hen tegen kanker zouden kunnen beschermen, zijn nog niet aangewezen. Ook is geen wetenschappelijke tijdschriftpublicatie bekend waarin andere onderzoekers de bevindingen hebben beoordeeld. Het aantal onderzochte wolven is evenmin bekendgemaakt.
Dat maakt de uitkomst voorlopig. De verdeling van afweercellen in het bloed verklaart niet waarom die afwijkt of wat het betekent voor het ontstaan van kanker. De afweer van de wolven verdient dus verder onderzoek, zonder dat we ze nu al kankerbestendig kunnen noemen.
Wat deze wolven ons misschien kunnen leren
Love wil achterhalen of bepaalde mutaties de dieren helpen om met langdurige blootstelling aan straling te leven. Als onderzoekers zulke veranderingen kunnen aanwijzen en hun werking begrijpen, levert dat mogelijk aanknopingspunten op voor kankerbehandelingen bij mensen. Van een behandeling op basis van dit wolvenonderzoek is nu geen sprake.
Voor lezers in Nederland en de rest van Europa is de ramp bij Tsjernobyl ook een gedeeld stuk geschiedenis: het radioactieve materiaal verspreidde zich destijds over landsgrenzen. De medische vraag in dit onderzoek betreft veranderingen die een lichaam helpen om schade op te vangen. Een volgende stap is vaststellen welke erfelijke verschillen bij de wolven samengaan met hun veranderde afweer.
Over het onderzoek
Love is evolutiebioloog en ecotoxicoloog aan Princeton University. Ze werkte aan het onderzoek in het lab van Shane Campbell-Staton. De eerste resultaten presenteerde ze begin 2024 op het jaarcongres van de Society for Integrative and Comparative Biology; een presentatie op een congres is nog geen afgeronde wetenschappelijke publicatie.
De metingen komen uit veldwerk in 2014. De onderzoekers gebruikten twee manieren om meer over de dieren te weten te komen:
- Wolven kregen een gps-halsband met een stralingsmeter. Daarmee konden de onderzoekers volgen waar de dieren kwamen en aan hoeveel straling ze werden blootgesteld.
- Ze namen bloed af en bekeken de samenstelling van de afweercellen. De aantallen van verschillende soorten cellen kunnen patronen laten zien die passen bij stress of ziekte.
Sinds dat veldwerk zijn Love en haar collega’s niet opnieuw voor metingen naar de verboden zone gegaan. Eerst stond de coronapandemie nieuw onderzoek ter plaatse in de weg; daarna kwam de oorlog in Oekraïne erbij.
