Klimaatverandering als businessmodel: zo verdienen superrijken aan klimaatrampen

Een dubbel dividend

Oxfam presenteert het rapport Disaster Divide vlak voor de VN-klimaattop in Turkije, die begin november begint. De boodschap is hard. Klimaatrampen zijn voor een kleine groep een verdienmodel geworden.

Britse media spreken van een dubbel dividend. De rijksten verdienen aan de oorzaken van de klimaatcrisis. Daarnaast verdienen ze steeds vaker aan de gevolgen. Volgens Oxfam is dat geen onschuldig bijeffect. Wie aan beide kanten wint, heeft er belang bij dat echte klimaatactie uitblijft of vertraagt.

De grootste klimaatimpact van de superrijken zit namelijk niet in hun levensstijl. Die zit in hun beleggingen.

De vernietig-en-herbouw-index

Oxfam onderzocht 217 bedrijven. Sommige jagen de klimaatcrisis aan, bijvoorbeeld door fossiele brandstoffen. Andere verdienen aan de aanpassing aan de schade. Denk aan koelapparatuur, waterkeringen, brandbestrijding, vervoer, voedsel, verzekeringen en leningen. Oxfam bundelde ze in een zogeheten destroy and rebuild index.

Grote vermogensbeheerders spelen daarin een sleutelrol. BlackRock en Vanguard beleggen samen in 92 procent van deze 217 bedrijven. Hun gezamenlijke belangen zijn meer dan 1 biljoen dollar waard.

Ook de markt voor wederopbouw na klimaatschade groeit snel. Verzekeraars en grote bouwbedrijven zijn hier actief. Die markt groeit naar verwachting van 70 miljard naar 92 miljard dollar per jaar in 2029.

“De superrijken en hun bedrijven steken de aarde in de fik en verdienen vervolgens dik aan de blusmiddelen,” zegt Jacqueline Persson. Zij is klimaatexpert bij Oxfam Novib en mede auteur van het rapport.

De armsten betalen de rekening

Dat verdienmodel vergroot de ongelijkheid. Wie het minst bijdraagt aan de opwarming, betaalt uiteindelijk de rijksten. Dat gebeurt via hogere voedselprijzen. Het gebeurt via reparaties aan huizen na extreem weer. En het gebeurt wanneer mensen moeten verhuizen omdat hun woonplaats onleefbaar wordt.

“De klimaatcrisis wordt vaak voorgesteld als iets waar we allemaal aan bijdragen, én waar we allemaal door worden geraakt. Dat is natuurlijk onzin. Het zijn degenen die het minst hebben bijgedragen aan de klimaatcrisis die de grootste risico’s lopen, zij verliezen nu al hun huis, hun oogst en – steeds vaker – hun leven,” aldus Persson.

Elke ramp maakt mensen kwetsbaarder voor de volgende. Spaargeld raakt op. Oogsten mislukken. Inkomsten verdwijnen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Ongelijkheid maakt van extreem weer een ramp, en die ramp vergroot de ongelijkheid weer.

Tegen 2050 kunnen zo’n 1 miljard mensen ontheemd raken door de klimaatcrisis. Dat is ongeveer 10 procent van de wereldbevolking. De meesten wonen in landen die nu al het hardst worden getroffen.

Rampen als breekijzer

Het rapport wijst op nog een vorm van ongewenst gedrag. Klimaatrampen worden steeds vaker gebruikt om beleid door te drukken dat de ongelijkheid verder vergroot. Oxfam noemt de privatisering van klimaatmaatregelen en publieke diensten. Ook landroof en deregulering vallen daaronder. Net als belastingvoordelen die vooral de superrijken ten goede komen.

Een ramp schept dus niet alleen een markt. Ze schept ook een moment waarop regels makkelijker sneuvelen.

Vluchten naar het eiland of de bunker

Ondertussen kopen de superrijken zich los van de gevolgen. Miljardairs kopen eilanden. Ze bouwen versterkte complexen en ondergrondse bunkers. Die hebben eigen energie, eigen water, eigen voedsel en zware beveiliging. Oxfam noemt dit een vorm van “klimaatapartheid”.

“De superrijken hebben hier helemaal geen last van. Zij hebben het geld en de mogelijkheden om te verhuizen, als de nood aan de man is, naar een plek die wel veilig is. Voor de rest van ons bestaat die mogelijkheid helemaal niet,” zegt Persson.

Volgens Oxfam heeft die bescherming een keerzijde. Wie zelf veilig zit, heeft minder reden om zijn lobbymacht in te zetten voor klimaatbeleid.

De uitstoot in cijfers

De allerrijkste 0,1 procent telt zo’n 8 miljoen mensen. Samen stoten zij meer CO2 uit dan de armste 3,5 miljard mensen. Hun uitstoot is ruim drie keer zo groot als die van alle 1,3 miljard inwoners van Afrika ten zuiden van de Sahara samen.

Iemand uit deze groep draagt bijna 400 keer meer bij aan de huidige extreme hittegolven dan iemand uit de armste helft van de wereld. Privéjets zijn het duidelijkste voorbeeld. Alle privéjets ter wereld stoten in twee seconden meer CO2 uit dan de meeste mensen in een heel jaar.

Ook in Nederland

In Nederland gaat het om ruim 17.000 mensen. Je hoort bij de allerrijkste 0,1 procent met een gemiddeld jaarinkomen van 1,1 miljoen euro. Hun uitstoot is 18 keer zo groot als die van de armste helft van de Nederlanders, dat zijn 8,8 miljoen mensen. Iemand uit de rijkste groep stoot in twee jaar evenveel CO2 uit als iemand uit de armste helft in dertig jaar.

Laat de vervuiler betalen

Oxfam wil dat de rijksten en grootste vervuilers opdraaien voor de schade. Dat kan via belastingen op extreem vermogen en op fossiele winsten. Klimaatgeld voor arme landen moet als gift komen, niet als nieuwe lening. En aan het profiteren van klimaatrampen moet een einde komen.

“Laat de rijkste en de grootste vervuilers betalen voor de wereldwijde klimaatschade die zij dag na dag aanrichten,” zegt Persson.

Bronnen

• Oxfam: Disaster Divide, How climate chaos deepens inequality and enriches the few
• Oxfam Aotearoa: Ultra-rich 0.1% produce more carbon pollution than nearly half of humanity while cashing in on the climate disasters they create
• The Guardian via AOL: Super-rich get ‘double dividend’ from causes and costs of climate crisis, report finds
• Irish Examiner: One in 10 of the world’s population could be displaced by climate crisis by 2050, report warns