Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Bij na-isolatie van bestaande woningen moet eerst worden onderzocht of er vleermuizen in de spouwmuur kunnen zitten, bepaalde de Raad van State. Die dieren kunnen er overwinteren en zijn beschermd onder de Omgevingswet.
Bij het isoleren van je spouwmuur wil je geen vleermuizen insluiten. Foto: iStock – claffra
Je wilt de spouwmuur van je huis laten vullen, maar hoe weet je wat er achter de stenen zit? Die vraag stond centraal in een zaak tussen isolatiebedrijf IsoSun en de provincie Utrecht, die vond dat het bedrijf te weinig onderzoek had gedaan. Alleen met een camera tussen de muren kijken is niet genoeg, terwijl sinds maart 2025 ook een eDNA-test kan worden gebruikt. Bij het verduurzamen van bestaande woningen mogen dieren niet in de knel komen.
De uitspraak gaat over bestaande huizen
Een spouwmuur kan aan de buitenkant leeg lijken, terwijl er dieren tussen de stenen zitten. In de uitspraak van 2 augustus 2023 legde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de verantwoordelijkheid bij de eigenaar van de woning: die moet vóór het na-isoleren voldoende laten onderzoeken of vleermuizen in de muur kunnen zitten.
Het ging om werk aan een bestaand huis, dus om isolatie die achteraf wordt aangebracht. IsoSun B.V. komt uit Best en werkte in de zaak tegenover het college van gedeputeerde staten van Utrecht. De provincie vond het onderzoek van het bedrijf naar vleermuizen onvoldoende. Daarmee raakte het geschil ook de manier waarop isolatiebedrijven zo’n klus voorbereiden.
Een warme plek voor de winter
Een gewone dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus), een soort die in spouwmuren kan overwinteren. Beeld: Gilles San Martin from Namur, Belgium, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons.
Onder meer de gewone dwergvleermuis en de laatvlieger gebruiken spleetvormige ruimtes in gebouwen om te overwinteren. Een spouwmuur kan zo’n plek zijn. Als de buitentemperatuur langere tijd onder de 10 graden Celsius blijft, gaan vleermuizen doorgaans in winterslaap. Juist dan zie je ze dus niet zomaar rondvliegen bij een huis.
Hun bescherming stond eerder in de Wet natuurbescherming en valt nu onder de Omgevingswet. Vleermuizen in een spouwmuur verstoren of doden mag niet zonder ontheffing. Dat maakt de controle vóór het vullen van de muur belangrijk: zodra het isolatiemateriaal erin zit, is de ruimte die ze gebruiken veranderd.
Goed om te weten De Zoogdiervereniging volgt overwinterende vleermuizen via het NEM Meetprogramma Wintertellingen Vleermuizen. Daarbij worden de dieren in hun winterverblijven geteld.
De isolatieopgave vraagt om een werkbare route
De Nederlandse ambitie om 2 miljoen woningen vóór 2030 te isoleren, maakt dit groter dan één zaak tussen een bedrijf en een provincie. Voor huiseigenaren en bedrijven komt er een onderzoekstap bij voordat het werk kan beginnen. Hoe uitgebreid die stap moet zijn, bepaalt mede hoe snel een isolatieklus door kan gaan.
De uitspraak kan ook gevolgen hebben voor gemeenten en provincies die bij vergunningverlening voor na-isolatie betrokken zijn. Zij moesten net als isolatiebedrijven bepalen welk onderzoek voldoende duidelijkheid geeft over beschermde dieren. Het Rijk, de provincies en de gemeenten maakten daar in juli 2025 afspraken over.
Voor jou als huiseigenaar zit het verschil vooral vóór de afspraak met het isolatiebedrijf. Eerst moet duidelijk worden of de spouwmuur door vleermuizen kan worden gebruikt. Daarna blijkt welke route voor het onderzoek openstaat. Een woning in een omgeving waar vleermuizen voorkomen, is in elk geval geen reden om die stap over te slaan.
Over het onderzoek
Een van die routes is eDNA-onderzoek. Daarbij wordt gezocht naar sporen van vleermuizen in de spouwmuur. De methode staat sinds 7 maart 2025 als erkende maatregel in de Omgevingsregeling. Daardoor hoeft niet bij iedere woning meer een volledig ecologisch onderzoek te worden uitgevoerd.
Een eDNA-test voor spouwmuurisolatie biedt een andere manier om de aanwezigheid van vleermuizen te onderzoeken. Komt er een negatieve uitslag uit, dan zijn er geen vleermuissporen aangetroffen. Volgens die afspraken uit juli 2025 mag de muur na zo’n uitslag worden geïsoleerd.
