Deze steden worden het hardst geraakt door klimaatverandering, en dat kan huisbezitters tienduizenden euro’s kosten

Nederland is kwetsbaarder dan je denkt

Rijkswaterstaat berekende dat 58 procent van Nederland kan overstromen vanuit zee, meren of rivieren. Gebieden verder van het water lopen dat risico niet, maar kunnen wel last krijgen van wateroverlast door hevige buien. Het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde begin dit jaar dat Nederland onvoldoende voorbereid is op klimaatrisico. Zonder extra maatregelen overlijden er tegen 2050 jaarlijks duizenden mensen vroegtijdig door hitte, lopen honderdduizenden woningen een groter risico op funderingsschade door droogte en verdubbelt het aantal natuurbranden.

De cijfers zijn niet abstract. In 2021 liep Limburg onder water. In 2024 gebeurde hetzelfde in Enschede. Zonder aanvullende maatregelen kan de schade door klimaatverandering tot 2050 oplopen tot 77,5 tot 173,6 miljard euro, zo berekende de rijksoverheid. Eind 2026 stelt het kabinet daarom een nieuwe nationale klimaatadaptatiestrategie vast. Tot die tijd is het aan gemeenten, waterschappen en bewoners zelf om zich voor te bereiden.

Overstroming: het grootste risico ligt bij de rivieren

De kans op een overstroming is het grootst in laaggelegen polders langs de grote rivieren en in Limburg. Ook kleinere rivieren en beken kunnen buiten hun oevers treden, meestal na hevige regen verderop stroomopwaarts. Landelijk lopen ongeveer 3,7 miljoen woningen een vorm van overstromingsrisico, met een gezamenlijke waarde van bijna 1,7 biljoen euro. Als dat risico wordt meegewogen in de huizenprijzen, komt het potentiële waarde-effect uit op 179 miljard euro, berekende taxatiebureau Calcasa.

Van de grote steden geldt vooral voor delen van Rotterdam dat er overstromingsgevaar is. Amsterdam lijkt relatief veilig, al speelt daar juist weer droogte een grotere rol. In Den Haag komt droogte nog sterker voor. Verder landinwaarts, in het rivierengebied bij Nijmegen en langs de Maas bij Venlo en Maastricht, ligt het risico vooral bij hoogwater op de rivier zelf.

Voor de kuststeden speelt op de lange termijn ook de zeespiegel mee. Volgens de KNMI’23-klimaatscenario’s stijgt de zeespiegel voor de Nederlandse kust in het laagste scenario met 26 tot 73 centimeter in 2100. In het hoogste scenario kan dat oplopen tot 59 tot 124 centimeter. Dat proces gaat daarna nog eeuwen door.

Deze steden hebben het meeste last van hitte

In de stad is het overdag en ’s nachts vaak merkbaar warmer dan in het buitengebied. Donker asfalt houdt warmte vast en er staat minder wind, waardoor een hitte-eiland ontstaat. Onderzoekers meten dit met de gevoelstemperatuur, een maat die naast de luchttemperatuur ook luchtvochtigheid, wind en straling meeneemt. Op de warmste plekken in Nederland loopt de gevoelstemperatuur op een hete zomerdag op tot boven de 41 graden. Dat niveau geldt als extreme hittestress.

Uit data van de Klimaateffectatlas blijkt dat het stadscentrum van de volgende gemeenten het sterkst opwarmt ten opzichte van het buitengebied:

• Den Haag: plus 2,2 graden
• Rotterdam: plus 2,1 graden
• Eindhoven: plus 2,0 graden
• Delft: plus 2,0 graden
• Almelo: plus 1,9 graden
• Haarlem: plus 1,9 graden
• Beverwijk: plus 1,9 graden
• Nijmegen: plus 1,8 graden
• Katwijk: plus 1,8 graden
• Velsen: plus 1,8 graden

Voor gezonde volwassenen is dat vooral onaangenaam. Voor ouderen, jonge kinderen en mensen met een chronische aandoening kan het gevaarlijk worden, zeker als het meerdere dagen achter elkaar warm blijft.

Verzakkende steden: als de bodem onder je huis daalt

In grote delen van West-Nederland bestaat de ondergrond uit veen en klei. Die bodem klinkt in en droogt uit, waardoor de bodem daalt en funderingen onder druk komen te staan. Dit speelt sterk rond Amsterdam, Rotterdam, Gouda, Dordrecht en Waddinxveen. In Gouda daalt de bodem gemiddeld 3,5 millimeter per jaar. Veertig procent van de woningen daar staat op houten paalfunderingen en 37 procent van de woningen is van vóór 1970, wat de kwetsbaarheid vergroot.

Landelijk gaat het om grote aantallen. Onderzoek van Deltares en TNO, uitgevoerd voor de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, laat zien dat ongeveer 425.000 gebouwen op korte termijn een verwachte technische levensduur van minder dan vijftien jaar hebben. Vooral oudere huizen op houten palen of een ondiepe fundering lopen risico. Op zand- en leemgrond, zoals op de Veluwe, in Brabant en in Limburg, speelt dit probleem veel minder.

Droogte: een onderschat risico

Droogte krijgt minder aandacht dan overstroming of hitte, maar raakt volgens Calcasa bijna 2 miljoen woningen. Langdurige droogte kan de fundering van gebouwen aantasten, bijvoorbeeld door paalrot of door ongelijke zetting van de bodem. Droogte vergroot ook de kans op natuurbranden en zet de drinkwatervoorziening onder druk. Het Planbureau voor de Leefomgeving verwacht dat het aantal natuurbranden zonder extra maatregelen verdubbelt.

Wat betekent dit voor de waarde van je huis?

Calcasa berekende dat de Nederlandse woningvoorraad in totaal tot 325 miljard euro minder waard zou zijn als alle klimaatrisico’s worden ingeprijsd. Voor de grote steden loopt dat uiteen. In Amsterdam heeft een groot deel van de ruim 485.000 woningen te maken met minstens één klimaatrisico, met een potentieel waardeverlies tot bijna 22 miljard euro. In Rotterdam gaat het om ruim 300.000 woningen en een mogelijk verlies van meer dan 10 miljard euro. Den Haag telt ruim 278.000 woningen met een mogelijk verlies van ongeveer 8,5 miljard euro. Utrecht is met 170.000 woningen veel kleiner, maar blijkt volgens Calcasa gevoeliger voor klimaatrisico’s dan Rotterdam en Den Haag, met een mogelijk verlies van ruim 11 miljard euro.

Reken je dat om naar een gemiddeld bedrag per woning, dan ontstaat dit beeld, op basis van de totale woningvoorraad per stad:

• Den Haag: ongeveer 30.500 euro per woning
• Rotterdam: ongeveer 33.000 euro per woning
• Amsterdam: ongeveer 45.000 euro per woning
• Utrecht: ongeveer 64.500 euro per woning

Dit is een gemiddelde over de hele woningvoorraad, niet alleen over de getroffen huizen. Niet elke woning in een stad loopt risico. Bij een huis dat wel risico loopt, valt de daling dus in de praktijk hoger uit. Landelijk is dat voor overstromingsrisico wel preciezer te berekenen. Van de 3,7 miljoen woningen met een overstromingsrisico bedraagt het potentiële waardeverlies gemiddeld ongeveer 48.000 euro per woning.

Zo bescherm je jezelf en je huis

De cijfers klinken groot, maar op woningniveau kun je vaak wel iets doen. Een paar concrete stappen:

• Zoek je eigen adres op in de Klimaateffectatlas en op risicokaart.nl. Zo zie je direct of jouw straat gevoelig is voor overstroming, wateroverlast, hitte of droogte.
• Let bij een oudere woning op scheuren in de muur, klemmende deuren of ramen en een scheve vloer. Dit kunnen vroege signalen van funderingsschade zijn, vooral in steden op veen of klei.
• Haal tegels uit de tuin en vervang ze door groen. Dat helpt regenwater sneller in de bodem te laten zakken en houdt je huis in de zomer koeler.
• Vang regenwater op met een regenton en zorg dat overtollig water bij hevige buien ergens naartoe kan, weg van de gevel.
• Houd tijdens hittegolven je huis ’s nachts koel door te ventileren en overdag zon te weren met zonwering of gordijnen. Kijk ook even bij oudere buren.
• Volg de klimaatadaptatieplannen van je eigen gemeente. Veel gemeenten geven op hun website aan welke maatregelen in jouw wijk gepland staan.

En heb je verhuisplannen? Check dan dubbel waar de risico’s het kleinst zijn.

Bronnen

• PBL: Nederland staat voor lastige keuzes
• Rijksoverheid: volgende stap om Nederland weerbaar te houden
• Rijksoverheid: klimaatadaptatie
• Atlas Leefomgeving: overstromingsrisico’s in Nederland
• Kennisportaal Klimaatadaptatie: kans op een overstroming
• KNMI’23-klimaatscenario’s
• Hittestresskaart Nederland
• Funderingskaart Nederland
• Civiele Techniek: funderingsschade in Nederland in kaart gebracht
• WNL: onderzoek woningen door klimaatrisico mogelijk fors minder waard