Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Met 7 centimeter per jaar verschuift Australië sneller dan welke continentale massa ook. Die gestage tocht naar het noord-noordoosten dwingt het land geregeld zijn digitale landkaarten bij te stellen en kan op lange termijn de kaart van de aarde veranderen.
Australie beweegt langzaam richting Azie. Foto: iStock – NicoElNino
Wie Australië op een wereldkaart ziet liggen, denkt al snel aan een stabiel, geïsoleerd continent. Onder die 7,7 miljoen vierkante kilometer schuift een tektonische plaat gestaag richting Zuidoost-Azië, met gevolgen die voelbaar zijn in gps-systemen en digitale kaarten. In 2020 moest het Australische referentiesysteem daarom al met 1,8 meter worden aangepast, van belang voor onder meer landbouw, transport en nauwkeurige plaatsbepaling. Tegelijkertijd neemt de druk toe langs breukzones zoals de Java-trog en de Banda-boog, waar de aardkorst in beweging komt, zo blijkt uit onderzoek onder leiding van Chuan Huang van Curtin University (TIGeR).
Die beweging begon 45 miljoen jaar geleden te versnellen
Voor mensen op de grond is de tocht onmogelijk te voelen. De plaat legt per dag slechts 0,19 millimeter af, maar over tientallen jaren tikt dat flink aan. De snelheid is bijna twee keer zo hoog als de groei van een vingernagel.
Australië kwam pas echt op gang nadat het zich ongeveer 45 miljoen jaar geleden van Antarctica losmaakte. Sindsdien beweegt de plaat richting de tropen, waar zij steeds dichter bij de complexe mozaïek van platen rond Zuidoost-Azië komt.
Satellieten zien meer dan alleen een schuivend continent
Meetstations op het vasteland volgen hun positie met satellietsignalen. Daarmee kunnen geologen de langzame plaatbeweging scheiden van kortere verstoringen, zoals aardbevingen, bodemdaling en schommelingen in het grondwater.
Een landmeter, zelfrijdend voertuig of boer met precisielandbouwapparatuur heeft weinig aan een kaart die langzaam uit de pas loopt met de werkelijke plek op aarde.
- Het oude coördinatenstelsel ging uit van de positie van Australië in 1994.
- In 2020 kwam daarvoor GDA2020, een systeem met een verschil van ongeveer 1,8 meter.
- Daarnaast is een referentiesysteem ontwikkeld dat de voortdurende verschuiving meeneemt.
Goed om te weten
Gps meet posities ten opzichte van satellieten en een wereldwijd referentiekader. Nationale kaarten moeten daar geregeld op aansluiten, anders kan dezelfde coördinaat op papier en in het veld meters verschillen.
Onder de zee wordt de druk al zichtbaar
Ten oosten van Indonesië is de Banda-boog door de noordwaartse beweging vervormd. Die boog bestaat uit eilanden en vulkanen, op een plek waar verschillende stukken aardkorst elkaar stevig in de weg zitten.
Verder naar het noordwesten verdwijnt oceanische lithosfeer van de Australische plaat onder de Java-trog. Lithosfeer is de harde buitenlaag van de aarde, die uit korst en de bovenste mantel bestaat. Zo’n duikproces heet subductie en kan aardbevingen voeden.
Langs plaatgrenzen kunnen spanningen zich opbouwen en vrijkomen, terwijl magma door dezelfde tektonische processen makkelijker naar boven kan komen. De regio rond de Banda-boog en Java hoort dan ook bij de actiefste zones op aarde.
De Stille Oceaan kan op termijn verdwijnen
Wie de huidige snelheid zomaar doorrekent, komt bedrogen uit. Platen veranderen onderweg van richting en tempo, vooral wanneer botsingen, scheurende continenten of nieuwe subductiezones de krachtsverhoudingen veranderen.
Geologen rekenen met modellen vooruit. Een mogelijkheid is Amasia, een toekomstig supercontinent waarin Australië uiteindelijk opgaat in een groeiende Aziatische landmassa. Dat scenario ligt op een horizon van 200 tot 300 miljoen jaar.
In die berekening sluit de Stille Oceaan geleidelijk, terwijl andere modellen verwachten dat de Atlantische Oceaan dichtgaat. Welke oceaan het eerst verdwijnt, hangt af van plaatgrenzen die nu nog maar deels te voorspellen zijn.
De komende jaren blijven satellietstations de beweging van vandaag volgen, millimeter voor millimeter. Nieuwe metingen moeten uitwijzen of de subductiezones rond Indonesië van tempo veranderen.
