Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Rond Norilsk stierf benedenwinds van het industriecomplex zo'n 2,4 miljoen hectare boreaal bos af of raakt het zwaar aangetast. De zwaveldioxide-uitstoot van Nornikel tekent het Arctische landschap tot op 100 kilometer afstand.
Een landschap met dode bomen. Foto: iStock – David Schwimbeck
Stel je voor dat je vanuit je woonplaats steeds verder rijdt en het groen om je heen plaatsmaakt voor kale, dode bomen. In Norilsk, een stad met ruim 100.000 inwoners in het Russische Arctische gebied, is dat het spoor van decennia lange nikkelwinning en smelten door Nornikel, dat er sinds de jaren 1930 actief is. Begin jaren tachtig waren alle lariksen tot 60 kilometer ten oosten van de stad al verdwenen door industriële vervuiling. Satellietmetingen laten bovendien zien dat Norilsk de afgelopen zestien jaar gemiddeld 1,9 miljoen ton zwaveldioxide per jaar uitstootte, een last die niet bij de stadsgrenzen blijft.
De schade begon veel eerder dan de kale bossen deden vermoeden
Rond Norilsk draait de metaalindustrie al decennia om nikkel, koper, kobalt en andere metalen. Die productie maakte de afgelegen stad belangrijk voor grondstoffen, maar bezorgde haar ook de reputatie van een van de meest vervuilde plekken op aarde.
In de jaren 1960 ging het tempo van de bosterugval plots hard omhoog. Op een van de onderzochte plekken steeg het jaarlijkse verlies van 5 procent naar 30 procent per jaar. Zo’n ecosysteem kan in een paar seizoenen flink instorten.
De zwavellast is groter dan een stadsprobleem
Satellietbeeld (ASTER) van Norilsk, Siberië, met de mijnbouw- en smeltindustrie en de kale, vervuilde grond eromheen. Beeld: NASA/METI/AIST/Japan Space Systems, and U.S./Japan ASTER Science Team, Public domain, via Wikimedia Commons.
Nornickel zelf schatte de jaarlijkse uitstoot van zijn smelterijen op ongeveer 1,8 miljoen ton zwaveldioxide. NASA-satellieten plaatsten de uitstoot jarenlang in een nog bredere context, want de hoeveelheid zwavel uit Norilsk was goed voor meer dan de helft van de totale uitstoot in Rusland en ongeveer even groot als alle jaarlijkse zwaveluitstoot uit bronnen in de Verenigde Staten samen.
De wind voert de vervuiling mee over de boreale bossen, de uitgestrekte noordelijke naaldbossen die normaal juist veel koolstof opslaan.
- De uitstoot daalde in 2016 met 30 tot 35 procent nadat Nornickel zijn oudste nikkelfabriek sloot.
- Die daling kwam pas nadat de vervuiling al tientallen jaren had kunnen opstapelen.
Ook de rivier kreeg een klap
De luchtvervuiling staat niet op zichzelf. In 2020 stortte een opslagtank van een verwarmingscentrale van een dochterbedrijf van Nornickel in, waarna bijna 20.000 ton diesel de rivier de Ambarnaja instroomde.
Het lek vervuilde een gebied van ongeveer 350 km². Een regio die al zwaar onder druk stond door industrie kreeg er in één klap een grote watervervuiling bij.
Ook de Europese klimaatopgave voelt de gevolgen
De vervuiling rond Norilsk draagt bij aan Arctic dimming, waarbij minder zonlicht de grond bereikt doordat de lucht vol vervuilende deeltjes hangt. Daardoor groeien bomen langzamer en slaan ze minder CO2 op.
De opname van CO2 door noordelijke bossen werkt wereldwijd door. Nornickel begon in 2025 zwaveldioxide af te vangen via het Sulfur Program en verwachtte de uitstoot dat jaar met meer dan 730.000 ton terug te brengen.
Goed om te weten
Zwaveldioxide ontstaat vooral bij het smelten van zwavelhoudende ertsen. Juist nikkel- en koperproductie kan daardoor grote hoeveelheden van dit gas uitstoten.
Wat duizenden jaarringen nog vertellen
Professor Ulf Büntgen van de afdeling Geografie van de Universiteit van Cambridge leidde een internationaal team dat de grootste analyse ooit uitvoerde van jaarringen uit het Russische Arctische gebied. Jaarringen werken daarbij als een soort archief, waarin een dunne of afwijkende ring laat zien dat een boom in dat groeijaar onder druk stond.
“Met de informatie die in duizenden jaarringen ligt opgeslagen, kunnen we zien wat de ongecontroleerde milieuramp rond Norilsk in de afgelopen negen decennia heeft aangericht”, zegt hoofdonderzoeker Ulf Büntgen van de Universiteit van Cambridge.
De onderzoekers brachten bijna een eeuw aan veranderingen in kaart en publiceerden hun analyse in Ecology Letters. Het onderzoek verscheen in 2021 en toont hoe lang industriële vervuiling in een landschap zichtbaar kan blijven, ook nadat een deel van de uitstoot is teruggedrongen.
