Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Dinsdag 15 september is het weer Prinsjesdag. Zoals wel vaker liggen delen van de Miljoenennota al op straat, nadat RTL Nieuws de stukken voor de begroting van 2027 in handen kreeg. Voor het klimaatbeleid brengt het lek gemengd nieuws, en het stikstofdossier draait vooral om de uitvoering van het pakket dat het kabinet Jetten deze zomer al aankondigde. Drie dagen voor Prinsjesdag liep bovendien de Klimaatmars door Amsterdam, en ook vanuit boerenorganisaties en milieugroepen klinkt kritiek. Dit artikel zet alles op een rij.
Deelnemers aan de klimaatmars in Amsterdam, september 2026. Credits: Klimaatcrisis Coalitie / Arie Kievit
Wat is er precies uitgelekt
Kort nadat coalitiepartijen D66, VVD en CDA een akkoord bereikten over de rijksbegroting, kwamen de onderliggende stukken naar buiten. Haagse bronnen bevestigen dat de documenten echt zijn. Omdat het om een minderheidskabinet gaat, is voor de begroting steun van oppositiepartijen nodig in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. De cijfers die nu bekend zijn, kunnen dus nog veranderen voordat het kabinet ze op 15 september officieel presenteert.
Klimaat, lagere vliegbelasting en langere accijnskorting
Op klimaatgebied vallen twee maatregelen op. De belasting op langeafstandsvluchten zou vanaf 2027 zo’n 70 euro gaan bedragen. In de gelekte stukken staat een lager tarief van ongeveer 59 euro. Dat scheelt de schatkist jaarlijks zo’n 61 miljoen euro aan inkomsten, en het betekent een kleinere financiële prikkel om minder te vliegen.
Ook de korting op de accijns voor benzine en diesel blijft langer bestaan dan eerder gepland. De korting loopt door in 2027 en wordt daarna geleidelijker afgebouwd, in plaats van in één keer. Automobilisten merken dat aan de pomp, maar voor de energietransitie is het geen duwtje in de goede richting.
Tegenover deze twee versoepelingen staat wel een investering in innovatie en infrastructuur. Een deel daarvan wordt betaald doordat hogere inkomens samen zo’n 750 miljoen euro meer belasting gaan betalen.
Toch een groene duw voor bedrijven
Niet alles wijst op uitstel. Los van de leak zelf staan er ook al langer aangekondigde maatregelen voor 2027 vast, die verduurzaming juist aantrekkelijker maken. De Energie investeringsaftrek gaat omhoog van 40 naar 45,5 procent. Bedrijven die investeren in energiezuinige apparatuur of duurzame energie, kunnen daardoor een groter deel van die investering aftrekken.
Ook de fossiele auto van de zaak wordt duurder. Er komt een nieuwe bijtelling van 12 procent, specifiek voor auto’s op benzine of diesel. Voor werkgevers wordt elektrisch rijden zo relatief voordeliger.
Stikstof, het andere grote groene dossier
Waar de Miljoenennota vooral fiscale details bevat, is het stikstofbeleid deze zomer al ingrijpend veranderd. Het kabinet-Jetten presenteerde eind juni het langverwachte stikstofpakket. Minister Jaimi van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur trok de kar, na maanden voorbereiding door een ministeriële taskforce.
De kern van het plan is dat de omstreden kritische depositiewaarde uit de wet verdwijnt. Die wordt vervangen door harde emissiedoelen per sector. Landbouw moet in 2035 42 tot 46 procent minder stikstof uitstoten dan in 2019. Industrie en mobiliteit moeten allebei 50 procent minder uitstoten. Deze wetswijziging gaat via een spoedwet, die in oktober 2026 ingaat.
Rond ongeveer honderd kwetsbare Natura 2000-gebieden komen bufferzones. Voor de vijftien meest gevoelige gebieden geldt een zone van 1000 meter, voor de overige ongeveer 85 gebieden een zone van 500 meter. Boeren binnen die zones krijgen te maken met strengere eisen, en kunnen kiezen uit extensiveren, innoveren, verplaatsen of stoppen.
Voor de uitvoering trekt het kabinet in totaal zo’n 20 miljard euro uit. Daarvan gaat 2,2 miljard euro naar natuurherstel en beheer, en 2,75 miljard euro naar een vrijwillige beëindigingsregeling voor veehouders. Boerenorganisatie LTO Nederland is kritisch. Voorzitter Ger Koopmans noemt vooral de zonering en de norm voor grondgebondenheid “onbegrijpelijk en disproportioneel”.
Er loopt ook een Europese verplichting mee. Onder de Natuurherstelverordening moest Nederland uiterlijk 1 september 2026 een Ontwerp-Natuurplan indienen bij de Europese Commissie. Het definitieve natuurplan volgt uiterlijk 1 september 2027.
De Klimaatmars, drie dagen voor Prinsjesdag
Op zaterdag 12 september liep de Klimaatmars door Amsterdam, van de Dam naar het Museumplein. De organisatie meldt meer dan 40.000 deelnemers. Dat is minder dan de 85.000 mensen die in 2023 meeliepen, met onder anderen Greta Thunberg, maar wel vergelijkbaar met de mars van vorig jaar in Den Haag.
De mars is een initiatief van de Klimaatcrisis Coalitie, een samenwerking van meer dan tweehonderd organisaties, waaronder Greenpeace, Milieudefensie, Oxfam Novib, Extinction Rebellion en Fossielvrij NL. De eisen zijn helder. Stop met fossiele subsidies, behoud de CO2-belasting voor de grote industrie, en steek belastinggeld in lage energierekeningen, isolatie en schone energie in plaats van in kernenergie. De timing, drie dagen voor Prinsjesdag, is bewust gekozen.
Opvallend detail: veel demonstranten droegen borden met de tekst ‘klimaatdrammer’. Dat is de bijnaam die premier Rob Jetten zelf omarmde nadat een VVD’er hem daarmee wilde beledigen toen hij nog Tweede Kamerlid was. Op de mars werd de term nu tegen hem gebruikt, met teksten als ‘wij drammen wél door Rob’.
Reacties uit het maatschappelijke veld
Niet alleen de klimaatbeweging laat van zich horen. Ook vanuit andere hoeken klinkt kritiek op de koers van het kabinet.
Comité Schone Lucht waarschuwt dat klimaatgeld nog altijd wegvloeit naar de import en verbranding van bosbiomassa, die via certificaten als duurzaam wordt bestempeld. Volgens de organisatie is de vraag voor Prinsjesdag onvermijdelijk: gaat het geld naar echte uitstootreductie, of blijft Nederland meebetalen aan een vervuilende biomassa-industrie.
Ook de actiegroep Stop Fossiele Subsidies houdt de druk hoog. Zij wijzen erop dat grootverbruikers van fossiele energie, zoals Tata Steel, Shell en KLM, nog altijd fors profiteren van belastingkortingen, terwijl gewone belastingbetalers wel de volle energiebelasting betalen.
Op het stikstofdossier komt de kritiek vooral van de andere kant. Boerenorganisatie LTO Nederland vindt de bufferzones rond Natura 2000-gebieden en de norm voor grondgebondenheid te streng. Voorzitter Ger Koopmans noemde de maatregelen eerder al “onbegrijpelijk en disproportioneel”. Voor boeren binnen de zones betekent het plan concreet minder ruimte om te blijven boeren zoals ze gewend zijn.
Ook in de Tweede Kamer is de ontvangst van de gelekte begroting wisselend. Omdat het kabinet voor een meerderheid afhankelijk is van oppositiepartijen, klinkt er kritiek van links tot rechts, al gaat die kritiek lang niet alleen over klimaat en stikstof.
Wat Prinsjesdag hierover duidelijk moet maken
Het stikstofpakket van juni was een politiek akkoord, geen begroting. Op 15 september wordt pas echt zichtbaar hoe de 20 miljard euro over de begrotingsjaren wordt verdeeld, en welk deel daarvan al concreet aan de LVVN begroting voor 2027 wordt toegevoegd. Ook is het wachten op hoe hard de doelen voor 2027 al doorwerken, aangezien vanaf dat jaar de voortgang per sector wordt gemonitord.
Voor het klimaatdossier is de belangrijkste vraag of de lagere vliegbelasting en de langere accijnskorting overeind blijven. Omdat het kabinet voor een meerderheid afhankelijk is van oppositiepartijen, kunnen beide dossiers in de Kamerbehandeling nog worden aangepast. Voor definitieve duidelijkheid is het wachten op de Miljoenennota zelf, en op de doorrekeningen die daarna volgen.
