Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In september 1994 daalde canyoner David Noble af in een afgelegen kloof van Wollemi National Park, zo'n 150 tot 200 kilometer van Sydney. Daar stond een boom die wetenschappers alleen uit fossielen kenden.
Een kangaroe in Wollemi park, waar de boom werd gevonden waarvan gedacht werd dat die uitgestorven was. Foto: iStock – Phillip Wittke
Een boom die je in een park misschien achteloos voorbij zou lopen, kan ineens een gat slaan in wat we dachten te weten over de geschiedenis van planten. De vondst kreeg in 1995 de wetenschappelijke naam Wollemia nobilis en bleek een levende telg van de Araucariaceae. Die familie kent een fossielenarchief van 200 miljoen jaar oud, terwijl fossielen van het geslacht Wollemia zelf ongeveer 95 tot 125 miljoen jaar oud zijn. Met minder dan honderd volwassen bomen in het wild, allemaal op één geheime groeiplaats, staat deze levende tijdcapsule op de lijst van ernstig bedreigde soorten.
Een paar takjes brachten de zaak aan het rollen
David Noble daalde die dag af met touwen en verkende de kloof als canyoner, ontdekkingsreiziger en botanicus bij de NSW National Parks and Wildlife Service. Tussen de zandstenen wanden zag hij bomen die hij niet kon plaatsen. Hij nam een paar takjes mee.
Die kleine monsters bleken genoeg voor een formele soortbeschrijving door botanici W.G. Jones, K.D. Hill en collega’s. De parkwachtdienst waar Noble werkte, zette na de ontdekking een beschermingsprogramma op.
Een stamboom die veel verder teruggaat
Close-up van takken van een Wollemi-den met fijne, veerlijkige naalden en karakteristieke rode, stekelige zaadkegels. Beeld: Wikimedia Commons.
De Wollemi-den hoort bij de Araucariaceae, een coniferenfamilie waarvan fossielen zijn gevonden in onder meer Groenland en Zweden. Die resten komen uit het Jura en het Krijt, twee periodes waarin dinosauriërs nog rondliepen.
Goed om te weten
Een levend fossiel is geen boom die zelf miljoenen jaren oud is. Het gaat om een soort die lange tijd weinig veranderde terwijl nauwe verwanten verdwenen.
Botanische instellingen als Kew noemen de Wollemi-den zo, omdat de boom een opvallend oude tak van de coniferenstamboom vertegenwoordigt die toch nog ergens wist stand te houden.
De plek blijft geheim
De exacte coördinaten van de wilde groeiplaats worden door de autoriteiten geheimgehouden. Wie er zomaar naartoe zou kunnen, kan ziekteverwekkers meenemen of de kwetsbare bodem verstoren. Ook natuurbranden vormen een directe bedreiging voor de bomen.
- ziektes die via mensen of materiaal kunnen worden verspreid;
- branden in en rond het nationale park;
- verstoring van de kleine groeiplaats door bezoekers.
De soort groeit inmiddels ook buiten de oorspronkelijke kloof. De parkwachtdienst heeft honderden Wollemi-dennen uitgeplant op drie geheime locaties, als extra vangnet wanneer er in de wilde populatie iets misgaat.
Nieuwe bomen voor later
De ontdekking trok wereldwijd aandacht van botanici en natuurbeschermers. In 2024 markeerden de Botanic Gardens of Sydney het 30-jarig jubileum met nieuwe zaailingen voor behoud en onderzoek.
De zaailingen zijn geselecteerd als genetisch diverse zaadbron, zodat toekomstige populaties minder afhankelijk zijn van een heel kleine groep nauw verwante bomen.
Dat maakt de aanpak ook buiten Australië interessant. Bij soorten met een piepkleine wilde basis kan een extra populatie ergens anders het verschil maken tussen herstel en een definitief verlies.
Over de studie
De officiële wetenschappelijke naam Wollemia nobilis verwijst naar zowel de vindplaats als de ontdekker. Het tweede deel, nobilis, eert David Noble, die tijdens zijn afdaling in 1994 iets aantrof wat decennialang alleen als versteende afdruk bekend was.
