Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op het Braziliaanse eiland Itamaracá, in de deelstaat Pernambuco, bouwden Edna Dantas en haar dochter Maria Gabrielly Casa de Sal. Hun huis is woonplek en atelier, en zet afval en de woningnood in Brazilië op scherp.
Een huis gebouwd met glazen flessen, zoals dat van Edna Dantas. Foto: iStock – Adrian Wojcik
Toen de coronapandemie het dagelijkse leven stillegde, begonnen Edna Dantas en haar dochter Maria Gabrielly op Itamaracá, in de Braziliaanse deelstaat Pernambuco, aan een ongewone bouwklus. Bijna twee jaar lang verzamelden en verwerkten ze afgedankte materialen, van glazen flessen tot pallets en dakpannen gemaakt van tandpastatubes. Het resultaat is een huis met zeven kamers dat laat zien hoeveel bruikbaar materiaal we normaal gesproken als afval wegzetten. In Brazilië leven naar schatting 5,8 miljoen mensen zonder fatsoenlijk onderdak of in extreme armoede.
Flessenhuis met een eigen verhaal
Edna Dantas is vijfenvijftig jaar en werkt als sociaal-ecologisch educator. Haar dochter Maria Gabrielly Dantas, zevenentwintig jaar, is ontwerper in duurzame mode. Die combinatie zie je terug in Casa de Sal, waar praktisch bouwen samengaat met aandacht voor materiaal, kleur en dagelijks gebruik.
Dantas groeide op in de droge Agreste-regio en leerde al jong dat je spullen zo lang mogelijk gebruikt. Haar achtergrond in quilombola- en inheemse gemeenschappen speelt daarbij mee. Wat vroeger noodzaak was, werd op Itamaracá een ontwerpkeuze op schaal van een heel huis.
Elke fles moest eerst door hun handen
De moeder en dochter haalden de flessen niet zomaar uit een container. Ze vonden ze langs de kust, vooral nadat toeristische drukte was afgelopen en stranden vol lagen met flessen en ander afval. Daarna volgde het tijdrovende werk van verzamelen, wassen en sorteren.
“Als een fles niet breekt, kan die jarenlang intact blijven. Het probleem verdwijnt niet doordat we wegkijken.”
Edna Dantas, sociaal-ecologisch educator
In de muren zitten 8.000 glazen flessen, verwerkt in een constructie die daglicht doorlaat. De flessen geven binnen gekleurde lichtvlekken, terwijl gerecyclede pallets als scheidingswanden dienen. De dakbedekking komt van samengeperste oude tandpastatubes.
- De eerste schetsen en fundering maakten ze met de hand.
- De bouw gebeurde met weinig financiële middelen.
- Het huis moest stevig, bewoonbaar en bruikbaar als werkplek zijn.
Wonen begon op 20 m²
Voordat alle ruimtes klaar waren, leefden Dantas en haar dochter in ongeveer 20 m². Die kleine plek was tegelijk slaapkamer en naaiatelier. Een gewone badkamer hadden ze toen nog niet en de afwas deden ze in een teil.
Casa de Sal ontstond vanuit de behoefte aan een betaalbare woonplek, met materialen die anders langs de kust zouden blijven liggen of op een afvalberg belanden.
Goed om te weten
Glas kan heel lang heel blijven als het niet breekt. Daarom blijft het als zwerfafval vaak jarenlang zichtbaar in natuur en op stranden.
De bouwplaats bleek ook een mannenwereld
Op de bouwplaats kregen moeder en dochter geregeld ongevraagd advies van bezoekers. Mensen legden hun uit hoe ze moesten bouwen, terwijl zij zelf de planning, materiaalkeuze en uitvoering in handen hadden. Dat soort paternalistische reacties kwamen omdat twee vrouwen een technisch bouwproject leidden.
Maria Gabrielly Dantas ziet het huis ook als bewijs van zelfstandigheid. “Achter dit huis zitten techniek, beheer en een visie”, zegt de duurzame modeontwerper. Elke afgewerkte muur is voor haar een antwoord op mensen die dachten dat zij het werk niet aankonden.
Wat Nederland eruit kan halen
In Nederland draait circulair bouwen vaak om biobased materialen, herbruikbare onderdelen en minder grondstoffen verspillen. Casa de Sal voegt daar een directe les aan toe, want kijk eerst wat er al in de omgeving rondzwerft voordat je nieuwe materialen bestelt.
Je kunt een flessenhuis niet één op één kopiëren naar een Nederlandse wijk, met bouwregels, isolatie-eisen en een ander klimaat. Het idee achter bouwmateriaal met een tweede leven past wel bij de zoektocht naar betaalbare woningen en minder bouwafval.
Materialen zo ontwerpen, inzamelen en toepassen dat ze na gebruik opnieuw een plek krijgen in de bouwketen, is de bredere opgave die Casa de Sal, met zijn 8.000 flessen op Itamaracá, zichtbaar maakt.
