Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In oktober en november sterven wespenkolonies af, terwijl jonge koninginnen een beschutte plek zoeken, bijvoorbeeld op zolder of achter de gordijnen. Een grote, slome wesp in huis betekent dan niet meteen dat er een nieuw nest zit.
Een koningin van de Duitse wesp (Vespula germanica) in winterslaap, gevonden in een nis in een omgevallen boom. Beeld: MaxNikon, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.
De verwarming staat aan en ineens kruipt er een wesp langs de vensterbank. Warmte in huis kan een overwinterende koningin voortijdig wakker maken, bijvoorbeeld als ze achter een knieschot zat. Tijdens haar winterrust eet ze niet en beweegt ze nauwelijks: ze leeft van de vetreserves die ze in het najaar heeft opgebouwd. Dat verklaart zo’n onverwachte verschijning binnenshuis.
Ook buiten zoekt de koningin beschutting
Na de paring zoekt een jonge wespenkoningin een plek waar de vorst haar niet bereikt. Dat kan buiten zijn, onder boomschors of in een houtstapel. Een schuilplaats binnenshuis is dus maar een van de mogelijkheden voor een bevruchte koningin.
Wie haar in huis aantreft, ziet vaak vooral hoe groot en traag ze is. Wespenbestrijder Rentokil wijst erop dat zo’n versufte wesp in het najaar op zichzelf geen teken van een nieuw nest is. Een koningin kan ook simpelweg een beschutte plek hebben gevonden waar jij haar toevallig ontdekt.
De rest van de kolonie haalt de winter niet
Het verschil met de andere wespen uit het nest is groot. De werksters, de darren en de oude koningin sterven in het najaar. Alleen jonge koninginnen die bevrucht zijn, kunnen de winter overleven. Daarvoor hoeven ze geen voorraad voedsel mee te nemen: hun lichaam heeft die reserve al opgebouwd.
Die winterrust begint wanneer de koningin zich heeft teruggetrokken. Een kolonie blijft in die periode binnenshuis niet actief. In Nederland is de jonge koningin degene die het volgende seizoen kan beginnen; de wespen waarmee ze eerder een nest deelde, doen niet meer mee.
Een schuilplek kan vlak bij je woonkamer zitten
Op zolder is de ruimte achter een knieschot lang niet de enige mogelijkheid. Een koningin kan ook in een spouwmuur terechtkomen, achter een kast of onder de bank. Zulke plekken vallen nauwelijks op zolang de wesp blijft zitten.
- Een spouwmuur biedt een verborgen ruimte tussen muren.
- Achter een kast kan een koningin uit het zicht blijven.
- Of onder de bank.
Wordt ze voortijdig actief, dan kan ze vanuit zo’n plek ineens tevoorschijn komen. Soms kruipt ze over de vloer; soms vliegt ze tegen een raam. Ook een milde winter kan een koningin vroeg wakker maken. Dat verklaart waarom je haar op een onverwacht moment ziet, zelfs als ze eerder wekenlang onopgemerkt in huis zat.
Openingen dichten helpt ook richting het voorjaar
Wil je liever voorkomen dat een koningin in huis overwintert, kijk dan naar openingen in muren, plafonds en daken. Die kun je dichten. Voor ventilatieroosters kun je fijnmazig gaas gebruiken, vooral in het voorjaar, wanneer koninginnen een plek zoeken om een nest te beginnen. Het rooster kan dan blijven ventileren zonder een open toegang voor wespen te bieden.
Doorgaans ontwaken overwinterende koninginnen in april. Ze kunnen daarna een nieuw nest bouwen dicht bij de plek waar ze de winter doorbrachten. Een oud wespennest nemen ze daarvoor niet opnieuw in gebruik: elk seizoen begint met een vers nest op een nieuwe plek.
Over het onderzoek
De Nederlandse seizoensgang kent uitzonderingen. Nature Today signaleerde dat er nog volop wespen en nesten met larven werden gezien. Normaal gesproken zijn eind oktober of begin november alleen de koninginnen nog over, in winterrust. Die waarneming liet zien dat een nest soms langer actief blijft dan je op basis van het seizoen zou verwachten.
Goed om te weten Onderzoek in Nieuw-Zeeland laat zien dat de Duitse wesp daar soms als hele kolonie overwintert. Dat gebeurt in mindere mate ook bij de gewone wesp.
In Nederland overwintert doorgaans alleen de koningin. Nature Today meldde de nog actieve nesten op 5 november 2016.
