Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In 2023 liet het team van microbioloog Jean-Michel Claverie zien dat oude virussen uit de Siberische permafrost nog amoeben kunnen infecteren. Deze virussen vormen geen direct gevaar voor mensen. Bij verdere ontdooiing kunnen ook andere ziekteverwekkers vrijkomen.
We weten nog niet hoe gevaarlijk oude virussen uit fossielen kunnen zijn. Foto: iStock – gorodenkoff
Op zestien meter diepte, bij een ondergronds meer in Siberië, namen onderzoekers een grondmonster met een opmerkelijke inhoud. Ze haalden er Pandoravirus yedoma uit, bijna 48.500 jaar oud volgens de datering van de bodem. Ook uit monsters van zes andere Siberische locaties kweekten ze virussen op die uitsluitend eencellige amoeben konden infecteren, geen mensen of dieren. De vondst laat zien hoe lang zulke virussen infectieus kunnen blijven in bevroren grond, terwijl de permafrost door opwarming verder ontdooit.
Zelfs een mammoet bewaarde nog een virus
Ook de resten van een wolharige mammoet leverden een virus op. Het zat in de maaginhoud en de vacht van het dier. Met een leeftijd van 27.000 jaar was dit juist de jongste van de zeven virusstammen die het team weer wist te kweken. De vondsten kwamen dus uit heel verschillende soorten materiaal.
Die zeven stammen bleken tot vijf virusfamilies te behoren die nog niet eerder in permafrost waren aangetroffen. Dat maakt de verzameling interessanter dan 1 uitzonderlijk oud monster. Je ziet ermee dat bevroren bodem virussen uit verschillende groepen kan bewaren, ook al zegt de vondst op zichzelf nog niets over het gevaar van andere virussen.
Levensvatbaar betekent nog niet gevaarlijk
De proeven draaiden om Acanthamoeba, een eencellige amoebe die de onderzoekers in het laboratorium kweekten. De virussen konden die cellen infecteren. Ze waren na al die tijd nog infectieus voor hun gastheer. Voor een infectie bij mensen of dieren leverden de proeven geen aanwijzing op.
Juist die keuze voor amoeben maakte het mogelijk om oude virussen te onderzoeken zonder een virus te kweken dat mensen kan besmetten. Tegelijk zien Claverie en zijn collega’s een reden om verder te kijken: als virussen voor amoeben zo lang levensvatbaar blijven, kunnen andere typen misschien ook overleven. Of daar virussen tussen zitten die mens of dier ziek maken, is hiermee niet aangetoond.
Een uitbraak laat zien wat dooi kan losmaken
Bij een antrax-uitbraak in Siberië in juli en augustus 2016 werden tientallen mensen en meer dan 2.000 rendieren getroffen. De uitbraak wordt in verband gebracht met uitzonderlijk warme zomers. Daardoor ontdooide de permafrost dieper en konden oude sporen van de veroorzakende bacterie weer aan de oppervlakte komen.
Goed om te weten Antrax wordt veroorzaakt door de bacterie Bacillus anthracis. Die uitbraak is dus geen voorbeeld van een oud virus dat mensen heeft besmet.
De antrax-uitbraak laat zien dat ontdooiende grond een ziekteverwekker kan blootleggen, terwijl de laboratoriumproeven laten zien dat bepaalde virussen lang infectieus kunnen blijven. Samen vormen die feiten een aanleiding voor onderzoek, geen bewijs dat het Siberische virus uit het diepe bodemmonster gevaarlijk is voor mensen.
Waarom dit ook buiten Siberië telt
De onderzoekers wijzen op twee ontwikkelingen tegelijk: door opwarming komt eerder bevroren materiaal sneller vrij, terwijl mensen er ook vaker mee in aanraking kunnen komen. Hoe groot het gezondheidsrisico daardoor wordt, blijkt niet uit deze proeven. Daarvoor moet eerst duidelijk zijn welke andere ziekteverwekkers in de bodem zitten en wat ze kunnen infecteren.
Voor Nederland gaat het dus niet om een virus dat hier is gevonden. De bredere vraag is wat er gebeurt als een veranderend klimaat oude ziekteverwekkers blootlegt op plekken waar mensen en dieren komen. De eerstvolgende stap is uitzoeken welke virussen naast de nu gekweekte amoebevirussen in ontdooiende permafrost levensvatbaar blijven.
Over het onderzoek
Het onderzoek stond onder leiding van Jean-Michel Claverie, emeritus hoogleraar geneeskunde en genomica aan de Aix-Marseille Université, en verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Viruses. Claverie en zijn collega’s hadden in 2003 en 2015 al twee andere typen virussen uit permafrost opnieuw gekweekt. De nieuwe proeven bouwen op dat eerdere werk voort.
Voor de leeftijd van het oudste monster gebruikten de onderzoekers radiokoolstofdatering van de bodem. Die methode dateert dus het materiaal waarin het virus zat, niet het virus zelf. Claverie noemde de geschatte ouderdom een wereldrecord voor een virus dat weer infectieus werd gekweekt.
