In oude Nederlandse huizen zitten nog loden waterleidingen, en je ziet het niet aan het kraanwater

Je vult een glas aan de keukenkraan en ziet helder water. Of er lood in zit, merk je niet. Het RIVM onderzocht in 2019 hoe mensen via kraanwater lood kunnen binnenkrijgen, vooral als er in huis nog loden leidingen liggen. Ook voor zwangere vrouwen kan dat een risico zijn. Alleen een test laat zien hoeveel lood er uit de kraan komt, terwijl huiseigenaren zelf verantwoordelijk zijn voor de leidingen achter de watermeter.

Een landelijk gemiddelde zegt weinig over jouw kraan

In Nederlands kraanwater zit gemiddeld ongeveer 0,7 microgram lood per liter, blijkt uit onderzoek van het RIVM. In een woning met oude binnenleidingen kan de concentratie flink hoger liggen dan dat gemiddelde. Wat er op het ene adres uit de kraan komt, zegt dus weinig over het water bij de buren.

Voor kinderen tot en met 7 jaar zijn de risico’s het grootst. Het RIVM beschrijft in zijn onderzoek naar loodinname onder meer mogelijke schade aan hun cognitieve ontwikkeling: hoe kinderen leren en informatie verwerken. Ook oudere kinderen en volwassenen kunnen schade oplopen door lood. De Gezondheidsraad rekent daarnaast zwangere vrouwen tot de groepen die extra moeten oppassen.

In gemeentelijke gebouwen gaat de leiding eruit

Den Haag en Rotterdam laten loden leidingen vervangen in gebouwen die van de gemeente zijn. Daarbij krijgen plekken waar vaak jonge kinderen en zwangere vrouwen komen voorrang. Het gaat bijvoorbeeld om locaties voor kinderopvang. Zo pakken de gemeenten eerst de gebouwen aan waar de mogelijke blootstelling het zwaarst weegt.

Bij een koopwoning ligt de verantwoordelijkheid anders. Het drinkwaterbedrijf beheert de leidingen tot en met de watermeter; wat daarachter in huis ligt, is aan de eigenaar. Daarom kan een waterbedrijf de leidingen op straat vervangen zonder dat een loden leiding binnenshuis verdwijnt. De gemeente Den Haag wijst eigenaren ook op het vervangen van leidingen in hun woning.

De Europese grens wordt strenger

In Nederland is de wettelijke grens voor lood in drinkwater nu 10 microgram per liter. De Europese Drinkwaterrichtlijn verplicht Nederland die grens te verlagen naar 5 microgram per liter. Daarvoor geldt 12 januari 2036 als uiterste datum. Die toekomstige norm verandert niets aan een leiding zelf: als daar lood uit vrijkomt, moet de leiding weg om het probleem blijvend op te lossen.

Goed om te weten In 2022 werd de verlaging van de Nederlandse loodnorm al vastgelegd in een wijziging van het Drinkwaterbesluit. De huidige grens blijft voorlopig 10 microgram per liter.

Wat kun je doen zolang de leiding er nog zit?

Wie twijfelt over de leidingen in huis, kan het kraanwater laten onderzoeken door een gespecialiseerd bedrijf. Zo krijg je een uitslag voor het water uit je eigen kraan, in plaats van af te gaan op het landelijke gemiddelde. Waternet geeft daarnaast informatie over loden leidingen binnenshuis.

• Voor jonge kinderen en zwangere vrouwen adviseert de Gezondheidsraad flessenwater te gebruiken totdat loden leidingen zijn vervangen.
• De kraan laten doorlopen maakt het water niet blijvend loodvrij. Ook koken haalt lood niet uit het water.
• De leidingen vervangen is de enige structurele oplossing. Informatie van de gemeente kan helpen bij het regelen daarvan.

Een test en een nieuwe leiding hebben dus elk een andere functie. De test meet het loodgehalte op dat moment; de vervanging pakt de mogelijke bron in huis aan. Vooral voor een eigenaar is dat onderscheid belangrijk, omdat het deel achter de watermeter niet onder de verantwoordelijkheid van het drinkwaterbedrijf valt.

Over het onderzoek

Het RIVM beoordeelde voor verschillende groepen hoeveel lood zij via kraanwater kunnen binnenkrijgen en welke gezondheidsrisico’s daarbij horen. De Gezondheidsraad gebruikte de kennis over die risico’s voor zijn advies om resterende loden leidingen te verwijderen. Dat advies verscheen op 6 november 2019.