Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Na de ramp van 1986 keerden bewoners terug naar hun dorpen in de verboden zone rond Tsjernobyl. Een studie van Alexander Anisimov suggereert dat teruggekeerde vrouwen langer leefden dan vrouwen die in vervangende woningen bleven.
Tsjernobyl. Foto: iStock – Olga Kostrova
Een huis verlaten is één ding, er niet meer naartoe mogen terugkeren iets anders. Na de kernramp van Tsjernobyl werden ongeveer 116.000 mensen direct geëvacueerd; de samosely gingen later toch weer in hun dorpen binnen de verboden zone wonen. Bij een officiële telling in 2007 waren er nog 314 van deze zelfkolonisten, in 2017 nog 135. Hun hoge leeftijd trekt aandacht in de vergelijking met de evacués.
Een grens van 30 kilometer hield hen niet tegen
In Poliske stonden in 2015 nog ongeveer 20 terugkeerders geregistreerd. Het dorp ligt binnen de verboden zone van 30 kilometer rond de centrale. Wie daar na de evacuatie weer ging wonen, deed dat zonder toestemming. Toch woog voor deze bewoners hun eigen huis kennelijk zwaarder dan het verbod.
De verhuizing trof veel meer mensen dan de groep die meteen na de ramp vertrok. Uiteindelijk moesten meer dan 350.000 bewoners de zwaarst besmette gebieden verlaten. Niet iedereen ging mee: naar schatting 3.500 mensen weigerden destijds te vertrekken. Dat is een andere groep dan de bewoners die eerst weggingen en later terugkeerden.
Goed om te weten In Poliske woonden in 2015 nog circa twintig terugkeerders. Zo’n dorpscijfer vertelt niet hoeveel mensen verspreid over de hele verboden zone leefden.
Wie tel je mee?
De Nederlandse Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming, de ANVS, sprak in 2019 van circa 150 teruggekeerde bewoners van de boerendorpjes rond de centrale. Het ging vooral om oudere vrouwen, die lokaal baboesjka’s worden genoemd: grootmoeders. Zo’n schatting gaat over bewoners op een bepaald moment, niet over iedereen die ooit de weg terug vond.
Andere cijfers komen uit andere peiljaren en gaan over verschillende groepen:
- Een schatting komt uit op zo’n 200 mensen die nog in de zone woonden.
- Een andere telling spreekt van circa 1.200 mensen die sinds de ramp ooit terugkeerden. Daarvan leefden er op het moment van die telling nog ruim 200.
Weigeraars bleven in hun dorp; terugkeerders gingen na een evacuatie weer naar huis. Zo ontstaan uiteenlopende aantallen.
Bij vrouwen komt een verschil van bijna 10 jaar naar voren
Het meest besproken resultaat gaat over een specifieke groep. Onderzoeker Alexander Anisimov stelt dat vrouwelijke terugkeerders bijna 10 jaar langer leefden dan vrouwen die na hun evacuatie in door de staat aangeboden woningen bleven.
Ook andere onderzoekers beschreven dat mensen die meer dan 25 jaar in de zone woonden, doorgaans langer leefden dan lotgenoten die de verhuisopdracht van de Sovjet-Unie opvolgden.
Stress na het verlies van je huis is een mogelijke verklaring. Hetzelfde geldt voor de vrijheid om in een vertrouwde omgeving je eigen leven te blijven leiden. Maar hoeveel die factoren precies bijdragen, is onbekend.
Het lichaam vertelt óók een verhaal
Medische en dosimetrische studies uit 2021 naar zelfkolonisten die langdurig in de zone woonden, vonden bij de onderzochte bewoners afwijkende tekenen van veroudering, waaronder veranderingen aan het centrale zenuwstelsel. De afwijkingen werden gevonden bij bewoners rond Tsjernobyl; Anisimov beschreef bij vrouwelijke terugkeerders een bijna tien jaar langere levensduur.
Hetzelfde onderzoek beschrijft ook gevolgen voor de mentale gezondheid. Langdurig verblijf in de zone en het verlies van een huis hebben verschillende gevolgen.
Over het onderzoek
De vergelijking van Alexander Anisimov gaat over teruggekeerde vrouwen en vrouwen die na de evacuatie in vervangende woningen bleven. De overige bevindingen komen uit onderzoeken naar bewoners die langdurig in de verboden zone leefden.
Grootschalig, peer-reviewed epidemiologisch onderzoek dat levensduurverschillen tussen samosely als groep en evacués statistisch zeker vaststelt, ontbreekt nog, naast kleinere studies; bij de officiële telling van 2017 waren er 135 zelfkolonisten.
