Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Wie op suiker let, kiest in december al snel voor suikervrije kerstkoekjes, chocolade en lightfrisdrank. Nieuw onderzoek van de Universiteit van Cambridge laat zien dat zoetstoffen niet ongemerkt door je lichaam gaan. In het laboratorium veranderde driekwart van de geteste zoetstoffen de groei van darmbacteriën. In combinatie met sommige medicijnen werd dat effect soms nog sterker.
Minder suiker? Let ook op de zoetstoffen. Foto: iStock – JackF
De zoetste maand van het jaar
December draait om lekkers. Pepernoten, kerststol, banketstaaf en oliebollen. Daar komen nog de borrels, de kerstdiners en de oudejaarsavond bij.
Wie op zijn suikerinname let, heeft het in deze weken lastig. Gelukkig lijkt er een uitweg te zijn. Het schap met suikervrije producten wordt elk jaar groter. Chocolade zonder toegevoegde suiker, snoep met stevia, kauwgom met xylitol. De belofte is eenvoudig. Je geniet net zoveel, maar zonder de calorieën.
Lang gold het idee dat zoetstoffen vrij onschuldig zijn. Ze smaken zoet, maar je lichaam doet er weinig mee. Dat beeld begint te schuiven.
39 zoetstoffen in het lab
Onderzoekers van de MRC Toxicology Unit van de Universiteit van Cambridge testten 39 zoetstoffen die gewoon in de winkel liggen. Het ging om kunstmatige zoetstoffen en om zoetstoffen van natuurlijke oorsprong. De resultaten verschenen in oktober in het vakblad Molecular Systems Biology.
Ze keken naar 25 soorten darmbacteriën. Daaronder zaten nuttige, neutrale en mogelijk schadelijke soorten. Eerst kweekten ze elke soort apart en stelden die bloot aan de zoetstoffen. Daarna lieten ze alle 25 soorten samen groeien. Zo ontstond een eenvoudige nagebootste darm.
De uitkomst was opvallend. Ongeveer driekwart van de zoetstoffen veranderde de groei van minstens één bacteriesoort. Sommige zoetstoffen vertraagden de groei. Andere stopten die helemaal. Ook soorten die samenhangen met een gezonde darm werden geraakt. Het effect verschilde per zoetstof en per bacterie.
Hoofdonderzoeker Sonja Blasche is duidelijk: “Zoetstoffen worden vaak op de markt gebracht als metabolisch neutraal, maar onze studie zet vraagtekens bij dit idee.”
Als zoetstof en medicijn samenwerken
Het onderzoeksteam ging nog een stap verder. Ze combineerden de zoetstoffen met cafeïne, vanilline, de zoetstof advantaam en acht veelgebruikte medicijnen. Want in het echte leven krijg je zelden één stof tegelijk binnen.
In meer dan honderd gevallen veranderde het effect van een zoetstof door de andere stof. 34 keer werd het effect sterker en in 68 gevallen werd het juist zwakker.
Eén combinatie sprong eruit. Isosteviol, een stof die is afgeleid van stevia, samen met duloxetine. Dat is een veelgebruikt antidepressivum. Samen remden ze twee bacteriën sterk af: Roseburia intestinalis en Parabacteroides merdae. Beide worden in verband gebracht met een goede spijsvertering en met de regeling van je bloedsuiker.
In de nagebootste darm daalde door deze combinatie de variatie aan bacteriën. De verhoudingen tussen soorten verschoven. De bacteriegemeenschap werd ook giftiger voor bepaalde lichaamscellen. En cellen die betrokken zijn bij ontsteking en afweer gingen zich anders gedragen. Alleen al in de Verenigde Staten kregen in 2023 meer dan 4,2 miljoen patiënten duloxetine voorgeschreven.
Senior onderzoeker Kiran Patil vat het samen: “Onze studie suggereert dat kunstmatige zoetstoffen niet zomaar passief door het lichaam gaan.”
Let op: dit gebeurde in een kweekschaal
Voor je je kerstvoorraad weggooit, is een kanttekening belangrijk. Er deden geen mensen of dieren mee aan dit onderzoek. Alles gebeurde in het laboratorium, met losse bacteriën of een sterk vereenvoudigde bacteriegemeenschap.
Je darmen zijn veel ingewikkelder. Het is dus nog niet bekend of deze effecten ook optreden bij een normaal eetpatroon. Of dat ze meetbare gevolgen hebben voor je gezondheid. Patil ziet het onderzoek zelf als richting voor vervolgstudies. Het is volgens hem geen bewijs dat zoetstoffen schadelijk zijn.
Gebruik je duloxetine of een ander medicijn? Stop daar dan niet zomaar mee. Heb je vragen over je medicijnen en je voeding, leg ze voor aan je apotheker of huisarts.
Niet het eerste signaal
Het onderzoek uit Cambridge staat niet op zichzelf. In 2023 adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om zoetstoffen niet te gebruiken om af te vallen. Volgens een grote analyse van eerder onderzoek leveren ze op lange termijn geen voordeel op voor het verminderen van lichaamsvet. Wel zag de WHO mogelijke nadelen bij langdurig gebruik, zoals een hoger risico op diabetes type 2, hart en vaatziekten en vroegtijdig overlijden. Het advies geldt niet voor mensen die al diabetes hebben. Ook polyolen zoals sorbitol en erythritol vallen erbuiten.
Juist over erythritol kwam daarna nieuw nieuws. Onderzoekers van de Cleveland Clinic vonden in 2023 bij ruim vierduizend mensen een verband. Wie veel erythritol in het bloed had, liep meer risico op hartproblemen. Dat was een verband, geen bewezen oorzaak. In 2024 volgde een klein experiment met twintig mensen. Wie water dronk met 30 gram erythritol, kreeg actievere bloedplaatjes. Bij water met gewone glucose gebeurde dat niet. Erythritol is vaak het grootste ingrediënt in zoetjes op basis van stevia of monniksvrucht.
Het Nederlandse Voedingscentrum blijft erbij dat toegelaten zoetstoffen veilig zijn. Ze hebben een E-nummer en zijn beoordeeld door de Europese voedselautoriteit EFSA. Volgens het Voedingscentrum moet een volwassene van 70 kilo meer dan 4,5 liter lightfrisdrank per dag drinken om te veel aspartaam binnen te krijgen. Maar veilig betekent nog niet gezond. Zoetstoffen zitten vaak in producten buiten de Schijf van Vijf. Daarvoor geldt: niet te veel en niet te vaak.
Het bekendste neveneffect staat gewoon op de verpakking
Eén neveneffect is helemaal geen geheim. Kijk maar eens op een pak suikervrije kauwgom. Daar staat: “Overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben.”
Die waarschuwing komt van polyolen, ook wel suikeralcoholen genoemd. Denk aan sorbitol, maltitol en xylitol. Ze worden maar deels opgenomen in je dunne darm. De rest komt in je dikke darm terecht, waar bacteriën ermee aan de slag gaan. Maltitol zit vaak in suikervrije chocolade en snoep. Een hele reep suikervrije kerstchocolade kan dus anders uitpakken dan je had gehoopt.
Tips: zo kom je ontspannen de feestdagen door
Moet je zoetstoffen dan helemaal laten staan? Nee. Voor mensen met diabetes kunnen ze nog steeds een nuttig hulpmiddel zijn. Maar het is goed om ze niet te zien als vrijbrief. Een paar praktische tips:
- Kies voor minder zoet, niet voor anders zoet. Dat is ook de kern van het WHO advies. Je smaakpapillen wennen sneller aan minder zoet dan je denkt.
- Neem liever een klein stuk echte kersttaart dan een grote portie suikervrij gebak.
- Drink water, thee of bruiswater met citroen of sinaasappel in plaats van liters lightfrisdrank.
- Lees het etiket. Staan er polyolen in? Houd het dan bij een paar stukjes.
- Zet fruit op tafel. Mandarijnen, granaatappel en gedroogde vijgen passen prima bij de feestdagen.
- Gebruik je medicijnen en twijfel je? Vraag het je apotheker. Ga niet zelf schrappen.
Het onderzoek uit Cambridge laat vooral zien dat er nog veel onbekend is. Zoetstoffen zijn geen gratis zoetigheid voor je lichaam. Je darmbacteriën merken het wel degelijk. Met mate genieten blijft daarom het beste recept, ook met kerst.
Bronnen
- Common sweeteners may disrupt gut bacteria, ScienceDaily (17 oktober 2026)
- Blasche et al., Molecular Systems Biology (2026), DOI 10.1038/s44320-026-00225-6
- WHO warns against artificial sweeteners for weight loss in new guidance, CBS News
- WHO advises not to use non-sugar sweeteners for weight control, BeverageDaily
- Cleveland Clinic research slams erythritol, Food Processing (2023)
- Artificial sweetener erythritol linked to blood clots, Scientific American (2024)
- Erythritol, an ingredient in stevia, linked to heart attack and stroke, CBS News
- Adviezen aspartaam ongewijzigd, wel ‘beperkt bewijs’ voor link met kanker, NOS
- Suikervervanger stevia: wat je moet weten over deze zoetstof, Radar
- Suikervrije producten: goed voor diabetici, maar een slecht idee om af te vallen?, Test Aankoop
