Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Onder Svartsengi lag in augustus 2026 naar schatting 28,3 tot 29,9 miljoen kubieke meter magma opgeslagen, terwijl de aardbevingsactiviteit rond Grindavík laag bleef. In de plaats wonen nog maar zo’n 100 mensen permanent.

lava in IJsland

Wegen worden regelmatig geblokkeerd door stollende lava in IJsland. Foto: iStock – Michele Ursi

Op de basisschool in Grindavík zitten weer zo’n dertig kinderen, terwijl de sirenes er nog regelmatig worden getest. De IJslandse vissersplaats werd in november 2023 na een lange reeks aardbevingen geëvacueerd; de meeste van de ongeveer 3.000 inwoners van toen zijn niet teruggekeerd. Sindsdien waren er negen uitbarstingen in de buurt, de laatste in juli en augustus 2025, en op 9 november 2026 meldde het IJslandse meteorologisch instituut dat de bodem nog altijd langzaam stijgt.

Onder de huizen begon het te schudden

De bevingen rond Grindavík begonnen op 25 oktober 2023. In de weken erna werden er meer dan 22.000 geregistreerd. Wetenschappers vermoedden dat magma zich een weg onder de plaats door baande. Op 10 november volgden een noodtoestand en een verplicht evacuatiebevel voor alle inwoners. Die avond moesten ze weg.

Alleen al op de dag van de evacuatie telde het IJslandse meteorologisch instituut bijna 800 bevingen. Sommige vonden plaats op slechts 3 tot 3,5 kilometer diepte. Voor wie daar woonde, was de dreiging dus geen verre vulkaan aan de horizon, want het onrustige gebied lag onder de plaats zelf.

Na de laatste uitbarsting werd de pauze steeds langer

De eerste uitbarsting bij de Sundhnúkur-kraterrij begon op 18 december 2023. Grindavík moest opnieuw worden geëvacueerd. De meest recente uitbarsting startte op 16 juli 2025 en eindigde op 5 augustus, na ongeveer 20 dagen. Sindsdien is er in deze reeks geen nieuwe uitbarsting geweest.

Goed om te weten Eind november 2025 duurde de pauze tussen uitbarstingen al meer dan 115 dagen. Dat was toen de langste tussenperiode sinds het begin van deze reeks.

Zo’n lange pauze klinkt geruststellend, maar zegt weinig over wat er onder de grond gebeurt. Bij Svartsengi bleef magma zich ophopen. Voor mensen die een terugkeer overwegen, blijft de ontwikkeling van het risico van belang, ook wanneer er geen lava stroomt.

De magmahoeveelheid groeide verder

Het meteorologisch instituut volgde die groei gedurende 2026. De metingen laten zien hoe de hoeveelheid onder Svartsengi toenam:

  • Op 17 maart lag er sinds de vorige uitbarsting meer dan 23 miljoen kubieke meter magma opgeslagen, de grootste ophoping tussen uitbarstingen sinds het begin van de reeks.
  • Op 28 april was dat meer dan 25 miljoen kubieke meter. Vóór uitbarstingen in 2024 en begin 2025 lag de ophoping tussen 17 en 23 miljoen kubieke meter.

Ook aan het oppervlak was iets te zien. In april steeg de bodem met maximaal 2 centimeter per maand. Die beweging helpt de vulkanologen volgen wat zich onder Svartsengi afspeelt. Het is een meting, geen klok die het tijdstip van een uitbarsting aanwijst.

Volgens de inschatting van Benedikt Gunnar Ófeigsson, specialist in bodemvervorming bij het meteorologisch instituut, is de magmahoeveelheid inmiddels tot 40 procent groter dan vóór de meest recente uitbarstingen. Eerdere hoeveelheden waarbij een uitbarsting volgde, geven volgens hem daarom geen betrouwbaar tijdschema meer.

Terugkeren blijft een afweging per dag

De gemeente Grindavík maakte op 1 oktober 2026 een nieuwe beoordeling van de risico’s voor inwoners bekend. De plaats valt nog steeds onder een fase van onzekerheid van de IJslandse civiele bescherming. Er wordt actief gemonitord en waarschuwingssystemen en evacuatieplannen blijven beschikbaar. Herstelwerk in een straat garandeert niet dat de omgeving veilig blijft.

Dat maakt het dagelijks leven ingewikkeld voor wie er wel is. Een school kan open zijn terwijl de plannen voor een nieuwe evacuatie klaar blijven liggen. Nederland kent geen vergelijkbare vulkaandreiging. Ook in Grindavík speelt de praktische afweging wanneer mensen ergens weer gewoon kunnen wonen. De oorzaken verschillen; de beslissing raakt in beide gevallen aan huizen en bewoners.

Over het onderzoek

Het meteorologisch instituut houdt zowel de bevingen rond Sundhnúkur als de bodemstijging bij Svartsengi in de gaten. In de bijgewerkte gevarenbeoordeling van 9 november is ook het herstel van scheuren in Grindavík meegenomen. Voor het geschatte magmavolume van augustus gaf het instituut een onzekerheidsmarge van 95 procent. Volgens die schatting lag de hoeveelheid tussen 28,3 en 29,9 miljoen kubieke meter.