Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de MZK-hangar op Baikonoer staan de bijna voltooide Ptichka en het testvoertuig OK-MT nog altijd opgeslagen. De hangar is niet toegankelijk voor publiek. Toch hebben bezoekers geprobeerd binnen te komen.
Het testvoertuig OK-MT en het onafgebouwde ruimteveer Ptichka (1.02) staan opgesteld in de hangar op Site 112A van Baikonoer. Beeld: Panikovskij, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Een ruimteveer met graffiti op de romp: het is een vreemd gezicht voor een project dat ooit de ruimte in moest. Toen het Buran-programma in 1993 werd stopgezet, was Ptichka voor 95 tot 97 procent afgebouwd. In mei 2021 bracht een straatkunstenaar illegaal graffiti aan op het toestel. Volgens buran-energia.com, de gespecialiseerde Buran-archiefsite, is Ptichka officieel eigendom van Kazachstan, wat de vraag oproept hoe dit stuk ruimtevaartgeschiedenis wordt bewaard.
Deze hangar moest zelfs een explosie aankunnen
De ruimteveren staan in het Assemblage- en Tankgebouw op Site 112A, een deel van het enorme ruimtevaartcomplex van Baikonoer. De hal is 150 meter lang, 80 meter breed en 70 meter hoog. Dat is een gebouw waarin je zelfs een hoog flatgebouw kwijt zou kunnen, al was het voor heel ander werk bedoeld.
Bij de bouw kreeg de hangar een metalen geraamte dat bestand moest zijn tegen explosies tijdens gevaarlijke werkzaamheden. De twee toestellen binnen hadden elk een andere bestemming. Ptichka, met de aanduiding OK-1.02, moest de ruimte in; OK-MT was gebouwd voor tests en zou nooit vliegen. Hun opslagplek was dus ooit een werkplaats voor een programma met grote ambities.
Dat programma ontstond tijdens de Koude Oorlog, toen de Sovjet-Unie een tegenhanger van de Amerikaanse Space Shuttle wilde bouwen. Uiteindelijk kwam maar 1 Buran-ruimteveer in de ruimte. Het maakte in 1988 een onbemande vlucht en vloog daarbij grotendeels zelfstandig, zonder piloten aan boord.
Het enige gevlogen exemplaar ging verloren
Dat ruimteveer, Buran OK-1.01, werd in 2002 vernietigd door een ingestort dak. Het stond toen in de montagehal van Site 112. De dakinstorting trof Ptichka en OK-MT in de MZK-hangar op Site 112A niet.
Goed om te weten Bij de dakinstorting speelden extreme temperatuurschommelingen een rol: van -40 tot +40 graden Celsius. Het gebouw dat instortte, was de opslagplaats van het ruimteveer dat daadwerkelijk had gevlogen.
Van de plannen om meer ruimteveren te laten vliegen, kwam niets meer terecht na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Daardoor bleven een bijna afgebouwd toestel en een testvoertuig achter op een terrein dat nog altijd als kosmodroom wordt gebruikt.
De afgesloten hal blijft bezoekers trekken
Fotograaf David de Rueda wist tussen 2015 en 2017 drie keer binnen te komen om de achtergelaten toestellen vast te leggen. De toegang was ook toen al niet voor publiek bedoeld. Later verschenen op de romp van Ptichka cyrillische graffititekens, het schrift dat onder meer voor het Russisch wordt gebruikt. De bekladding maakte zichtbaar dat iemand tot bij het ruimteveer kon komen.
Het terrein wordt officieel bewaakt. Toch gingen bezoekers ook daarna op zoek naar de Buran-hangar, soms met ernstige gevolgen:
- In de zomer van 2024 overleed een Franse bezoeker in de buurt van Baikonoer nadat hij met een metgezel de ruimteveren had proberen te bereiken.
- Op 3 april 2025 hield de beveiliging drie Spanjaarden en een Australiër aan die het afgesloten gebied probeerden binnen te dringen.
- Op 15 mei 2025 werden twee Tsjechische toeristen onderschept en beboet toen ze foto’s bij de Buran wilden maken.
Die voorvallen tonen de aantrekkingskracht van de plek. Ze geven geen actueel beeld van de staat van de toestellen. Een recente, nauwkeurige beoordeling van eventuele schade aan Ptichka en OK-MT is niet bekend. Bezoekers konden zien hoe de twee ruimteveren in de grote hal stonden.
Een museumplan raakt aan de vraag wie beslist
Na de graffiti uitte ruimtevaartorganisatie Roscosmos in 2021 haar zorgen over de Buran-restanten. Een verhuizing naar een museum kwam vervolgens ter sprake in de Kazachs-Russische commissie voor Baikonoer. Of die verhuizing inmiddels doorgaat, is niet duidelijk. Daarmee blijft ook de toekomstige plek van de twee toestellen onzeker.
Volgens buran-energia.com wijst de meerderheid van de bronnen Kazachstan aan als eigenaar van Ptichka, terwijl alleen Supercluster de onbevestigde claim meldt dat de Kazachse zakenman Dauren Musa er aanspraak op maakt en het ruimteveer tegen een schedel zou willen ruilen; andere bronnen bevestigen dit niet. Er is geen officiële verklaring van Roscosmos of de Kazachse overheid die die claim bevestigt. Wie in de praktijk over een mogelijke verhuizing kan beslissen, is onduidelijk.
Daar speelt ook de huur van Baikonoer mee. Rusland beheert de kosmodroom via Roscosmos en betaalt daarvoor 115 miljoen dollar per jaar, plus jaarlijks 50 miljoen dollar voor onderhoud. Een beslissing over de ruimteveren raakt daardoor zowel de eigenaar van het toestel als de beheerder van het terrein. De verlengde huurovereenkomst loopt tot 2050.
