Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Åkerneset boven Storfjorden schuift jaarlijks tot 10 centimeter op richting het water. Bij een grote instorting kan een vloedgolf Geiranger en Hellesylt treffen; daarom staan in Geiranger al waarschuwingssirenes.
Het dorp Hellesylt in Noorwegen, een van de bedreigde plaatsen. Foto: iStock – Gustavo Muñoz Soriano
Een scheur in een bergwand, langer dan zes voetbalvelden, is geen beeld dat je snel vergeet. De Åknesremna loopt vanaf zo’n 900 meter boven de fjord door de rotsen van Åkerneset, waar meer dan 50 miljoen kubieke meter instabiel gesteente is vastgesteld. De helling wordt al sinds 2005 onafgebroken gevolgd: een rotslawine in de smalle Storfjorden kan ook dorpen als Hellesylt en Stranda treffen, en de vele bezoekers van het UNESCO-gebied bevinden zich in de gevarenzone.
De berg laat eerst van zich horen
Åkerneset ligt aan de westkant van de Geirangerfjord en de Sunnylvsfjord, in het gebied van Storfjorden. De helling is daar geen losse steen die ineens kan kantelen: het gaat om een hele bergflank die op grote schaal in beweging is.
“De hele bergwand zit los en beweegt, en dat kan een behoorlijk grote instorting veroorzaken.”
Lars Harald Blikra, geoloog bij het Noorse Water- en Energieagentschap NVE
Juist die trage beweging geeft hulpdiensten een kans. Geologen verwachten dat een grote breuk vooraf herkenbare signalen afgeeft, zodat mensen uit het gebied kunnen worden weggehaald voordat er werkelijk gesteente in het water belandt.
Åknes/Tafjord Beredskap IKS beheert de tsunamiwaarschuwingen voor Åkerneset én Hegguraksla, een tweede instabiele berghelling in hetzelfde fjordsysteem.
Een golf zo hoog als een flatgebouw
De gevolgen hangen sterk af van hoeveel rots er tegelijk losraakt. Een onderzoeksteam rekende meerdere scenario’s door voor de smalle fjord, waar water nauwelijks zijwaarts kan ontsnappen en dus snel omhoog wordt geduwd.
- Bij een rotslawine van 54 miljoen m³ kan bij Hellesylt een golf van maximaal 85 meter ontstaan en bij Geiranger ongeveer 70 meter.
- Bij een kleiner scenario van 18 miljoen m³ komen de berekeningen uit op ongeveer 35 meter bij Hellesylt en 30 meter bij Geiranger.
Die getallen gaan over de eerste, lokale klap van het water. In een fjord kunnen golven vervolgens langs steile bergwanden terugkaatsen, waardoor de timing en waterstand per plek flink kunnen verschillen.
De dreiging raakt ook plaatsen verder langs Storfjorden. Hellesylt had rond de 600 inwoners, Geiranger ongeveer 250 en Stranda meer dan 4.500. Daar komen in het werelderfgoedgebied nog veel bezoekers bij.
Een scheur die bewoners al generaties kennen
Voor Magne Åkernes is de berg geen abstract risico op een kaart. De boer groeide op bij een familieboerderij aan de fjord en kende de scheur in de wand al van jongs af aan. In 2024 was hij negentig jaar oud.
De lange barst werd in 1983 opnieuw ontdekt door een inwoner uit de omgeving. Sindsdien is het besef gegroeid dat de bergwand niet stabiel is, ook al kan niemand voorspellen wanneer een groot stuk precies loskomt.
Dat spanningsveld kreeg in 2015 zelfs een plek op het witte doek. De rampenfilm Bølgen, gemaakt door Fantefilm, draait om een rotslawine vanaf Åkerneset die Geiranger onder water zet. De film is fictie, het basisscenario niet.
De berekeningen achter de sirenes
De wetenschappelijke onderbouwing kwam onder meer van geofysicus Carl B. Harbitz en collega’s, die in juni 2014 een uitgebreide analyse publiceerden in Coastal Engineering. Zij bekeken hoe een rotslawine het water in beweging zet en hoe die golf zich door een ingewikkeld fjord vertakt.
Hun werk koppelde de instabiele berghelling aan concrete overstromingsrisico’s voor dorpen langs Storfjorden. Bij zo’n gebeurtenis telt niet alleen de hoogte van de golf, maar ook hoeveel tijd bewoners krijgen om hoger gelegen terrein te bereiken.
De bergwand wordt sinds 2005 continu gevolgd en het alarmsysteem staat paraat voor de signalen die aan een grote breuk vooraf kunnen gaan.
