Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Wat staat er echt in de Groenland-deal en wat betekent dat voor natuur en klimaat? De Verenigde Staten, Denemarken en Groenland hebben een veiligheidsakkoord gesloten over Groenland. Dat kondigde aan op Truth Social en de premiers van Denemarken en Groenland bevestigden dat er inderdaad een akkoord ligt. Achter de diplomatieke taal gaat een strijd om grondstoffen en invloed in het Noordpoolgebied schuil. Een strijd die ook direct raakt aan de kwetsbare natuur van Groenland en aan het wereldwijde klimaat.
Wat gaat het nieuwe veiligheidsakkoord betekenen voor natuur en klimaat in Groenland? Foto: iStock – Mikael Svensson
Van dreigement tot akkoord
Begin dit jaar dreigde Trump nog om Groenland desnoods met geweld in te nemen. Dat leidde tot massale protesten in Denemarken en Groenland, met leuzen als “Groenland is niet te koop”. Sindsdien onderhandelden de drie landen in stilte verder. Volgens de BBC vonden er sinds januari vijf ontmoetingen plaats tussen de onderhandelingsteams. In mei kwamen de eerste voorzichtige signalen dat de gesprekken de goede kant op gingen.
Nu is er dus een akkoord, al lopen de interpretaties uiteen. Trump zegt dat de VS “permanente controle over de veiligheid en alle andere behoeften” van Groenland krijgt. Hij kondigt aan dat zijn regering onmiddellijk begint met het opbouwen van een grote militaire aanwezigheid op het eiland. Ook zouden landen die de VS als tegenstander ziet, zoals Rusland en China, geen basis of militaire aanwezigheid meer mogen hebben in Groenland, en geen gevoelige investeringen meer mogen doen zonder Amerikaanse toestemming. Dat zou in feite neerkomen op een ‘annexatie-light’.
De Deense premier Frederiksen houdt de boot iets meer af. Zij zegt alleen dat de overeenkomst de veiligheid in de Arctische en Noord-Atlantische regio versterkt, en benadrukt dat de soevereiniteit van het Deense koninkrijk overeind blijft. De Groenlandse premier Nielsen noemt het akkoord verheugend en zegt dat het de belangen van Groenland erkent. Het akkoord moet komende week worden ondertekend tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Daarna moeten de parlementen van Denemarken en Groenland het nog goedkeuren voordat het echt van kracht wordt. Eerdere berichten spraken al over drie nieuwe Amerikaanse militaire bases in het zuiden van Groenland, al is nog niet duidelijk of dat aantal in de definitieve tekst terugkomt.
Waarom Groenland zo gewild is
Trump zegt dat het hem om veiligheid gaat, om te voorkomen dat Rusland of China voet aan de grond krijgen op het eiland. Deskundigen denken dat er meer speelt. Groenland ligt strategisch in het Noordpoolgebied en de bodem bevat grote voorraden aan zeldzame grondstoffen. Denk aan grafiet, niobium, platinametalen, tantaal en titanium, maar ook aan koper, zink, lood, uranium, goud en olie en gas. Sommige van die grondstoffen zijn onmisbaar voor windturbines, elektrische auto’s en batterijen, en dus voor de energietransitie.
Lange tijd bleef die rijkdom grotendeels onaangeroerd. De ijskap maakte grootschalige mijnbouw duur en lastig, en de infrastructuur op het eiland is beperkt. Dat verandert nu snel. De Groenlandse ijskap verliest ieder jaar massa, gletsjers trekken zich terug en de ondergrond komt op meer plekken bloot te liggen. Daardoor worden grondstoffen die eerst onbereikbaar waren, geleidelijk aan wel winbaar.
Een gevaarlijke spiraal
Daar zit meteen het klimaatprobleem. Hoe verder de ijskap smelt door de opwarming van de aarde, hoe makkelijker het wordt om olie, gas en mineralen uit de Groenlandse bodem te halen. En hoe meer van die grondstoffen worden gewonnen en gebruikt, hoe meer CO2 er weer bijkomt, wat de opwarming en het smelten verder versnelt. Milieuorganisaties waarschuwen al langer voor die vicieuze cirkel.
Dat risico is niet alleen theoretisch. Een Amerikaans bedrijf met nauwe banden met Trump, Greenland Energy, bracht deze zomer al boormateriaal aan land in het noordoosten van Groenland, zonder de vereiste vergunning. Groenland gaf sinds 2021 geen nieuwe olie en gas vergunningen meer af, juist om het milieu te beschermen. Voor bedrijven met een oude licentie geldt een uitzondering, en daar maakt dit bedrijf gebruik van. De Groenlandse regering reageerde met een strenge waarschuwing, maar het voorval laat zien hoeveel druk er al ontstaat om de grondstoffenkraan open te draaien, nog voor het veiligheidsakkoord officieel is getekend.
Wat er op het spel staat voor natuur en milieu
Grootschalige mijnbouw en oliewinning in Groenland brengen concrete risico’s met zich mee. Olie die in de koude poolzeeën lekt, breekt veel langzamer af dan elders. Zware metalen die in fjorden terechtkomen, stapelen zich op in vis en zeezoogdieren, en uiteindelijk via de voedselketen ook in mensen, ver buiten Groenland. Bij de bekende Kvanefjeld afzetting in het zuiden, een van de rijkste zeldzame aardmetalen voorraden ter wereld, ligt ook veel radioactief uranium. Omdat er mensen in de buurt wonen, ligt de ontginning daar stil. Ter vergelijking, de grootste zeldzame aardmetalen mijn van China staat bekend als een bron van ernstige vervuiling, kanker en geboorteafwijkingen.
Niet elk mijnbouwproject is even schadelijk. Een nieuwe mijn in het zuiden van Groenland, van het Australische bedrijf Tanbreez, draait volgens de directie volledig op waterkracht en zou geen afval of CO2 uitstoot produceren. Zulke voorbeelden laten zien dat de uitkomst sterk afhangt van hoe en waar er wordt gewonnen, en van hoe streng daarop wordt toegezien.
Daarnaast smelt de Groenlandse ijskap sowieso al, los van mijnbouw, en dat alleen kan de wereldwijde zeespiegel op de lange termijn met meerdere meters laten stijgen. Voor een laaggelegen land als Nederland is dat geen ver van mijn bed show. Wat er in een Groenlandse fjord gebeurt, raakt via oceaan en klimaat uiteindelijk ook de Noordzeekust en de rest van Europa.
Wat nu?
Het akkoord moet nog worden ondertekend en goedgekeurd door de parlementen van Denemarken en Groenland. Pas dan wordt duidelijk hoe ver de Amerikaanse zeggenschap precies reikt, en of er ook afspraken zijn gemaakt over milieubescherming en grondstoffenwinning. Voor nu blijft één ding zeker: de race om Groenlands bodemschatten is begonnen, en het Noordpoolgebied wordt sneller toegankelijk naarmate het opwarmt. Hoe die twee ontwikkelingen zich tot elkaar verhouden, bepaalt mede hoe kwetsbaar de Arctische natuur de komende jaren blijft.
Bronnen
- VRT NWS: Groenland geeft strenge waarschuwing aan Amerikaans oliebedrijf
- Knack: Het verhaal van Groenland als grondstoffenwalhalla klopt maar deels
- xyts.nl: Groenland is uniek in de wereld op geologisch vlak, en dat is een probleem
- RD: Nieuwe mijn in Groenland moet energietransitie verder helpen
- wibnet.nl: De Groenlandse bodem zit vol goud, edelstenen en uranium
