Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Sinds 1991 ruimt Wismut voormalige uraniumwinningsgebieden in Saksen en Thüringen op, ook bij Ronneburg. De grote sanering moet in 2028 klaar zijn, maar op veel plekken moet vervuild water daarna nog decennialang worden behandeld.
Bij Ronneburg heb je een mooi uitzicht over een vervuild landschap. Foto: iStock – waldenstroem
Een mijnkuil kun je opvullen en afdekken, maar daarmee is de erfenis van uraniumwinning niet verdwenen. Bij Ronneburg verplaatste Wismut zo’n 131 miljoen kubieke meter steenafval; de voormalige open mijn werd in 2018 afgewerkt. Tussen 1946 en 1990 werd in Oost-Duitsland zo’n 220.000 ton uranium gewonnen. Ook de andere voormalige mijnlocaties vallen onder de sanering.
Onder het park liggen nog oude mijngangen
Op sommige plekken ligt het opgevulde mijnterrein bij Ronneburg tot 60 meter hoger dan de oorspronkelijke bodem. Daaroverheen kwam op ongeveer 220 hectare een droge afdeklaag. Een deel van het gebied kreeg een nieuw leven als park, de Neue Landschaft Ronneburg.
De klus reikt veel verder dan dat ene terrein. SDAG Wismut was ooit de op twee na grootste uraniumproducent ter wereld. Meer dan 400.000 mensen werkten er naar schatting. Ondergronds liet het bedrijf vijf mijnen achter, met samen 1.470 kilometer aan gangen. De voormalige open mijn bij Lichtenberg had bovendien een inhoud van 84 miljoen kubieke meter. Ook buiten Ronneburg worden voormalige mijnlocaties gesaneerd.
Een rekening die blijft oplopen
De voormalige open mijn Lichtenberg bij Ronneburg, Thüringen, tijdens het EXPO 2000-project. Beeld: Steffen Löwe, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.
De werkzaamheden kosten ook na al die jaren nog veel geld. Eind 2023 was er ongeveer 7,5 miljard euro uitgegeven. Voor de sanering én de langdurige taken daarna wordt gerekend op zo’n 9 miljard euro tot 2050. Ook de langdurige waterzuivering valt onder die kosten.
Voor de volgende 30 jaar is een plan goedgekeurd met naar schatting 2,1 miljard euro aan extra kosten. Wismut moet op bijna alle voormalige mijnlocaties vervuild water blijven opvangen en zuiveren. Dat gaat door nadat het grote opruimwerk is afgerond: je kunt een terrein opnieuw inrichten, terwijl het werk onder de grond doorgaat.
Goed om te weten Eind 2013 had Wismut al meer dan 80 procent van zijn ontmantelingswerk voltooid. Dat percentage zegt dus niet dat ook de langdurige waterzuivering bijna klaar was.
Bij Crossen kostte alleen al het verwijderen van afvalhopen 57 miljoen euro
Ook bij Crossen, vlak bij Zwickau, kwam een grote fase van het herstel tot een einde. In 2023 werden daar onder meer de aanleg van wegen, werkzaamheden aan de waterhuishouding en de inrichting van het landschap afgerond. Het terrein hoorde bij een fabriek waar uraniumerts werd verwerkt.
De werkzaamheden bij Crossen kostten samen ongeveer 120 miljoen euro. Van dat bedrag ging een deel naar de sloop en een deel naar het terreinherstel.
- 27 miljoen euro ging naar de sloop.
- 57 miljoen euro kostte het verwijderen van afvalhopen.
- 36 miljoen euro werd besteed aan het opknappen van het terrein.
In Crossen ging het om het terrein van een ertsverwerkingsfabriek. Op de ene plek draaide veel werk om een fabriek en haar afvalhopen, op de andere om een open mijn en enorme hoeveelheden steenafval. Wismut heeft daarnaast voormalige mijnlocaties bij Schlema, Pöhla en Königstein onder zijn hoede.
De les voor Nederland zit in de lange adem
De vervuilde mijngebieden liggen in Saksen en Thüringen. Voor Nederland is vooral de duur van de aanpak herkenbaar: ook hier vraagt vervuiling van bodem en water, bijvoorbeeld met PFAS, om keuzes die langer meegaan dan de eerste schoonmaak. Uranium en PFAS zijn verschillende problemen. De kosten van herstel reiken verder dan de zichtbare werkzaamheden op een terrein.
Bij Wismut is dat verschil goed te volgen. Een afgewerkt landschap kan alweer een nieuwe functie krijgen, zoals het park bij Ronneburg, terwijl elders nog installaties nodig zijn om water te behandelen. Voor de dorpen en steden rond zulke terreinen maakt dat uit bij de vraag hoe ze de grond later kunnen gebruiken.
Over het onderzoek
Wismut GmbH is eigendom van de Duitse federale overheid. De Wismut-wet uit 1991 gaf het bedrijf de opdracht de voormalige uraniumgebieden te ontmantelen en te saneren. De cijfers over de omvang van het mijnwerk komen onder meer uit onderzoek naar Wismut-mijnwerkers; de voortgang van de ontmanteling is afzonderlijk bijgehouden.
De uitgaven worden op dezelfde manier uitgesplitst. Van de 7,5 miljard euro die eind 2023 was besteed, kwam 7,2 miljard euro van de overheid. De overige 0,3 miljard euro betaalde Wismut uit eigen inkomsten.
