Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In delen van Jakarta zakt de bodem tot 25 centimeter per jaar. Indonesië bouwt op Borneo aan Nusantara, maar officieel is Jakarta nog altijd de hoofdstad.
Jakarta zakt langzaam weg in het water. Foto: iStock – VladCa
Wat doe je als de grond onder een stad blijft zakken? In Jakarta is overmatig oppompen van grondwater een van de belangrijkste oorzaken van de bodemdaling. Indonesië begon rond 2022 op Borneo met de bouw van Nusantara, bedoeld als nieuwe hoofdstad. Maar voor de bijna 11 miljoen inwoners van Jakarta blijft de vraag wat er met hun stad gebeurt.
De zee komt dichterbij, ook zonder extra regen
Waterexpert Piet Dircke wijst erop dat de bodemdaling nog gevaarlijker is doordat er volgens hem rond Jakarta vrijwel geen bescherming tegen het water is. De snelst zakkende delen liggen aan de kust. Daar komt de zee dus dichterbij doordat de grond daalt.
Het tempo in die delen ligt twee keer zo hoog als het wereldwijde gemiddelde voor kustmegasteden. Dat betekent niet dat heel Jakarta even snel zakt. Maar als de daling doorgaat, zou volgens prognoses rond 2050 een groot deel van de stad onder water kunnen staan. De prognose voorspelt niet dat elke wijk tegelijk verdwijnt.
De druk op water en grond
De bodem bestaat uit lagen sediment die van nature kunnen inklinken. Daar komt de grondwaterwinning bovenop. Decennialang werd in Jakarta grondwater opgepompt zonder goede regulering, terwijl de grote bevolking veel water nodig heeft. Grondwaterwinning draagt daarmee sterk bij aan het wegzakken.
De zeespiegel stijgt door klimaatverandering en vergroot het overstromingsrisico. Dat is iets anders dan de bodemdaling zelf. Aan de kust bewegen het land en het water in ongunstige richtingen. Een nieuwe hoofdstad bouwen verandert niets aan die processen in Jakarta. De stad moet haar waterbeheer en het oppompen van grondwater dus ook aanpakken als bestuurstaken verhuizen.
De Indonesische overheid noemt daarnaast redenen om het bestuur elders onder te brengen:
- Geregeld terugkerende overstromingen en zware vervuiling in de bestaande hoofdstad spelen daarbij een rol.
- Ook het risico op aardbevingen wordt genoemd.
In Nusantara staat al een presidentieel paleis
De bouw van Nusantara is een project van naar schatting 32 miljard Amerikaanse dollar. Het gaat om een nieuwe stad op Borneo, op flinke afstand van Jakarta. De verhuizing van de hoofdstad is daarmee meer dan de bouw van een paar overheidsgebouwen. Er moet een plek ontstaan van waaruit het land bestuurd kan worden.
Op 29 juli 2024 sliep toenmalig president Joko Widodo voor het eerst in het nieuwe presidentiële paleis. Hij vertelde daarna dat hij niet goed had geslapen. Zijn opvolger Prabowo Subianto bracht in januari 2026 zijn eerste bezoek als president aan Nusantara en overnachtte er ook. Hij zette het project van Widodo voort.
Een paleis en een presidentieel bezoek maken een stad nog niet officieel tot hoofdstad. De wet over Jakarta’s speciale status, vastgesteld op 28 maart 2024 en ingegaan op 25 april 2024, koppelt de overdracht aan een presidentieel decreet. Het Indonesische Constitutionele Hof heeft bevestigd dat Jakarta de hoofdstad blijft zolang dat besluit niet is uitgevaardigd.
De les voor kuststeden ligt onder de grond
Voor Nederland is vooral het samenspel van bodem en water herkenbaar. In Jakarta tellen de stijgende zee en de dalende grond allebei mee. Waterbeheer moet dus rekening houden met wat er onder een stad gebeurt, naast wat er aan de kust gebeurt. Een verhuizing kan de druk op de oude hoofdstad verlichten. De bodemdaling stopt daardoor niet vanzelf.
De ontwikkeling van Nusantara laat straks zien hoe ver een land komt met een nieuwe bestuurlijke stad terwijl de bestaande miljoenenstad kwetsbaar blijft. Een precieze datum waarop Nusantara volledig als hoofdstad kan functioneren, is nog niet bekend. De formele volgende stap is het presidentiële decreet dat de hoofdstadstatus overdraagt.
Over de studie
Wetenschappelijke studies bekijken onder meer de bodemdaling in Jakarta, die in delen van de stad tot 25 centimeter per jaar bedraagt, en de samenhang met grondwaterwinning en zeespiegelstijging. De juridische status van de hoofdstad volgt uit de Indonesische wet van 28 maart 2024 en de uitspraak van het Constitutionele Hof.
