Onder het oppervlak van de Stille Oceaan is iets in beweging gekomen. Enorme pakketten warm water schuiven langzaam richting Zuid-Amerika, de passaatwinden verzwakken, en wetenschappers wereldwijd houden hun adem in. Want als de signalen kloppen die ze nu zien, staat ons een flinke portie El Niño te wachten. En dat is geen noodweer voor één weekje, het is een klimaatfenomeen dat maandenlang het weer over de hele planeet kan ontregelen.
Wat is El Niño eigenlijk?
El Niño is onderdeel van een groter systeem dat ENSO heet: El Niño/Southern Oscillation. In normale tijden waaien de passaatwinden warm water van Zuid-Amerika weg, richting Azië en Australië. Maar soms verzwakken die winden, en stroomt het warme water juist terug naar het oosten. De zeewatertemperatuur voor de kust van Peru en Ecuador stijgt dan met soms wel twee graden of meer. Dat klinkt misschien weinig, maar het is genoeg om de atmosfeer flink in de war te schoppen. Luchtstromen veranderen, regenpatronen verschuiven en extreme weersgebeurtenissen stapelen zich op.
De signalen zijn er al maanden
Afgelopen winter was er nog sprake van een zwakke La Niña, de tegenhanger van El Niño waarbij het zeewater juist koeler is dan normaal. Maar die fase is inmiddels voorbij. Sinds januari 2026 trekken grote pakketten uitzonderlijk warm water oostwaarts langs de tropen, en die warmte bereikt inmiddels al de kusten van Peru en Ecuador. De oceaan onder het oppervlak geeft bovendien duidelijke signalen af: ongebruikelijk sterke westenwinden duwen het warme water dat normaal dieper ligt naar de oppervlakte. Het systeem bereidt zich al maandenlang voor op een omslag.
Hoe groot is de kans en hoe sterk wordt hij?
De kansen zijn inmiddels flink opgelopen. Het Amerikaanse weerinstituut NOAA geeft aan dat er 60% kans is dat zich aan het begin van de zomer een El Niño ontwikkelt die tenminste standhoudt tot het einde van 2026. Het Europese klimaatinstituut Copernicus is nog iets optimistischer en komt uit op kansen rond de 75%. Modellen verwachten dat het zeewater in het betrokken gebied ergens tussen de één en twee en een halve graad warmer zal zijn dan normaal en dat maakt het al snel een krachtige El Niño. Of het ook een zogenoemde super-El Niño wordt, met een afwijking van meer dan twee graden, is nog onzeker. Maar de aanwijzingen zijn er wel.
Wat betekent dat voor de rest van de wereld?
De gevolgen buiten Europa zijn het meest dramatisch. Australië en Indonesië krijgen te maken met langdurige droogte en een verhoogd risico op bosbranden. In Oost-Afrika valt juist veel meer regen dan normaal, wat overstromingen en ziekteuitbraken met zich mee kan brengen. Zuid-Amerika kampt dan weer met hevige neerslag op plekken die dat normaal niet kennen. Bovendien stuwt El Niño de wereldwijde gemiddelde temperatuur verder omhoog. De El Niño van 2023 was al niet eens zo sterk, maar bracht desondanks een stortvloed aan warmterecords. Een krachtigere versie dit jaar zou zomaar tot de warmste jaren ooit gemeten kunnen leiden. De afgelopen maand mei was alvast de op een na warmste ooit.
En Europa dan — merken wij hier ook iets van?
Hier is het eerlijke antwoord: waarschijnlijk minder dan de rest van de wereld. Europa en Nederland liggen ver van het El Niño-gebied verwijderd — eigenlijk het verst weg als je wereldwijd kijkt. Het directe effect op onze zomer is daardoor beperkt en moeilijk te voorspellen. De computermodellen hebben bovendien moeite om de invloed van een sterke El Niño op ons deel van het noordelijk halfrond goed door te rekenen.
Toch zijn er wel degelijk mogelijke effecten. De straalstroom boven Europa wordt tijdens een El Niño doorgaans wat sterker, wat met name in de herfst en winter kan zorgen voor meer regen en wind. En omdat El Niño de wereldwijde temperatuur omhoogstuwt, zullen ook wij de warmte voelen, al is het indirect. Voor de zomer van 2026 spelen ook andere factoren mee, zoals de temperatuurverdeling van het zeewater op de Atlantische Oceaan, met een opvallend grote koude blob in het midden van de oceaan en warm water daar als een hoefijzer omheen. Die combinatie maakt de zomerverwachting voor ons deel van de wereld extra complex.
Wat mogen we de komende maanden verwachten?
De korte samenvatting: een warme, mogelijk recordwarme wereld, met ergens in de loop van de zomer of herfst een volwaardige El Niño die dat nog verder versterkt. Voor Europa geldt dat de zomer niet dramatisch anders hoeft te zijn dan andere warme zomers die we de laatste jaren kennen. Maar richting herfst en winter neemt de kans op meer regen en zachter weer toe. Wetenschappers volgen de ontwikkelingen op de voet en elke maand worden de verwachtingen scherper.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
