Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Na zestig jaar gaswinning ging de kraan in Groningen op 1 oktober 2023 definitief dicht. Maar de gevolgen zijn voor de inwoners nog lang niet voorbij: herstel aan beschadigde woningen loopt naar verwachting door tot begin jaren dertig. Een korte geschiedenis met grote cijfers.
Een afgesloten transportleiding voor aardgas in Groningen. Foto: iStock – AndrĂ© Muller
Onder het Groningse landschap lag ooit het grootste gasveld van West-Europa, goed voor zo’n 2.820 miljard kubieke meter aardgas. De winning bracht Nederland decennialang energie en inkomsten, en liet ook een spoor van ongeveer 1.600 bevingen na, in een gebied dat niet op een bekende tektonische breuk ligt. Terwijl het gas op drie kilometer diepte werd weggepompt, kromp het poreuze gesteente erboven in en begonnen muren, funderingen en het vertrouwen van bewoners te scheuren. Een parlementaire enquĂªte, onder leiding van commissievoorzitter Tom van der Lee, stelde in februari 2023 vast dat de overheid de belangen van Groningers te lang had genegeerd.
Een vondst die Nederland tientallen jaren voedde
De geschiedenis begon in 1959, toen het gasveld werd ontdekt. Vier jaar later kwam de productie op gang. Het veld groeide uit tot een van de grootste bekende gasvoorraden ter wereld en maakte Nederland lange tijd minder afhankelijk van ingevoerd gas.
Onder de weilanden en boerderijen zat gas opgesloten in een laag zandsteen, op ongeveer 3 kilometer diepte. De combinatie van een enorm veld en tientallen jaren intensieve winning maakte de gevolgen zo uitzonderlijk.
De bodem bewoog mee met de dalende druk
Het Staatstoezicht op de Mijnen, SodM, drong al in 2013 aan op een lagere productie. De toezichthouder zag dat de dalende druk in het gasveld risico’s opleverde voor bewoners boven de grond.
Bij het oppompen verloor het poreuze zandsteen langzaam zijn tegendruk en zakte het in. Daardoor konden kleine zwakke plekken in de ondergrond verschuiven. Zo ontstonden bevingen die voor oude huizen soms flink schadelijk bleken.
Goed om te weten
Bij gasbevingen gaat het vaak om relatief lage magnitudes. Toch kan een ondiepe beving juist dicht bij woningen hard aankomen, zeker bij gebouwen die niet op schokken zijn berekend.
Van een vermeende vrachtwagen naar Huizinge
De eerste merkbare trilling werd in 1986 geregistreerd bij Assen. Bewoners dachten aanvankelijk geregeld dat er een zware vrachtwagen langsreed. In een streek waar aardbevingen nauwelijks voorkwamen, was dat ook geen gekke gedachte.
De beving bij Middelstum op 5 december 1991 had een magnitude van 2,4. Daarna werd steeds duidelijker dat de trillingen samenhingen met de gaswinning.
Huizinge veranderde alles in 2012. De beving daar bereikte een magnitude van 3,6 en leidde tot ongeveer 2.500 schademeldingen. SodM begon na die schok een onderzoek dat later een belangrijke basis werd voor het veiligheidsbeleid rond het veld.
Tienduizenden gebouwen kregen schade
De parlementaire enquĂªtecommissie oordeelde in februari 2023 dat de belangen van Groningers jarenlang structureel ondergeschikt waren gemaakt aan de gasopbrengsten. In het eindrapport van de enquĂªtecommissie, dat werd aangeboden in Zeerijp, in het aardbevingsgebied, staat hoe bewoners vastliepen in schadeprocedures, versterkingsplannen en steeds wisselende regelingen.
Ruim 85.000 gebouwen liepen schade op: woningen, boerderijen, bedrijven en monumentale panden. Dat aantal bleef bovendien schuiven, omdat oude dossiers opnieuw werden bekeken en bewoners ook later nog voor compensatie in aanmerking konden komen.
- Het kabinet-Rutte reserveerde 13 miljard euro voor schadeherstel en compensatie.
- Voor de regio werd daarnaast een pakket van 22,35 miljard euro over 30 jaar aangekondigd.
- Daarvan is 250 miljoen euro per jaar bedoeld voor de leefbaarheid in getroffen gebieden.
Die bedragen gaan verder dan een scheur in een muur dichten. Ze moeten ook ruimte maken voor betere voorzieningen in een regio die jarenlang de lasten van de gaswinning droeg.
Herstel duurt langer dan de winning
Na het besluit om de productie te beëindigen, bleven elf putten tot oktober 2024 beschikbaar voor noodgevallen. Dat stond in het vaststellingsbesluit voor 2023-2024 van de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (EZK). De winning kon zo stoppen zonder dat de gasvoorziening bij een uitzonderlijke koudeperiode meteen zonder reserve zat.
Voor veel bewoners veranderde er ondertussen niet direct genoeg. Versterking van kwetsbare huizen was eerst gepland tot 2028, maar liep vertraging op door een tekort aan vakmensen en doordat isolatiemaatregelen tijdens het werk werden toegevoegd.
De huidige planning schuift het einde van die operatie naar 2031 of 2032. Ook nadat de laatste noodputten sloten, blijven Groningers nog jaren te maken houden met steigers, bouwvakkers en woningen die eindelijk de versterking krijgen waar ze soms al lang op wachten.
