Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Tijdens een NASA-vlucht in april 2024 kwam Camp Century onverwacht weer in beeld, decennia nadat de Amerikaanse basis was verlaten. De vondst roept ook vragen op over wat er onder het Groenlandse ijs is achtergebleven.
Verlaten basis op Groenland. Foto: iStonk – zanskar
De radarbeelden leggen een opmerkelijk stuk Koude Oorlog bloot: Camp Century werd in 1959 door het Amerikaanse leger aangelegd als ondergrondse basis in het Groenlandse ijs. Het tunnelcomplex was verbonden aan het geheime Project Iceworm, een plan om in het Noordpoolgebied uiteindelijk tot 600 nucleaire raketten onder te brengen. Dat plan bleef verborgen voor Denemarken, waaronder Groenland valt, en de basis liet meer achter dan beton en staal: er zouden ook grote hoeveelheden diesel en afvalwater in het ijs zijn gebleven. De nieuwe metingen maken die oude erfenis opnieuw zichtbaar, op een plek waar militaire belangen, klimaatverandering en verantwoordelijkheid samenkomen.
Een verborgen plattegrond onder 30 meter ijs
De NASA-vlucht vertrok met een Gulfstream III en vloog ongeveer 240 kilometer ten oosten van Pituffik, in het noorden van Groenland. Aan boord testte het team een radar die ijslagen en de overgang naar de rotsbodem eronder beter in beeld moet brengen.
Op de metingen verscheen een patroon dat opvallend veel leek op een stratenplan. Het bleek te gaan om eenentwintig tunnels van Camp Century, een complex dat in 1967 definitief sloot en daarna steeds verder onder sneeuw en ijs verdween.
De basis had slaapzalen, werkruimtes, een keuken, medische voorzieningen en een kleine kernreactor voor de stroomvoorziening. Er konden zo’n 200 mensen verblijven.
De radar zag afzonderlijke tunnels
NASA gebruikte UAVSAR, een radarsysteem met een synthetische opening. De radar meet vanaf verschillende posities en maakt zo scherpere beelden van wat onder het oppervlak zit.
“We zochten naar de bodem onder het ijs en toen verscheen Camp Century.”
Alex Gardner, onderzoeker bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory
Camp Century was al eens op radarbeelden opgedoken, onder meer tijdens Operation IceBridge. UAVSAR kon in 2024 afzonderlijke delen van het tunnelnetwerk onderscheiden. Door die beelden naast historische bouwtekeningen te leggen, konden onderzoekers de oude indeling van het complex terugvinden.
- De radar kijkt ook schuin opzij, niet alleen recht naar beneden.
- Daardoor worden begraven structuren beter zichtbaar dan met eerdere metingen.
- Dezelfde techniek kan ook helpen om interne lagen in de Groenlandse ijskap te volgen.
Iceworm liep vast op bewegend ijs
Camp Century was ook een proeflocatie voor Project Iceworm. Het plan ging veel verder dan deze ene basis: duizenden kilometers tunnels en een spoorwegnet moesten raketten voortdurend kunnen verplaatsen, zodat tegenstanders hun locatie lastig konden bepalen.
De 600 kernraketten uit het plan zijn nooit geplaatst. Gletsjerijs verschuift en vervormt langzaam, waardoor tunnels onder druk komen te staan en een blijvend netwerk technisch nauwelijks vol te houden was.
Project Iceworm verdween daardoor al begin jaren 1960 in de la. Camp Century bleef nog enkele jaren draaien, waarna gebouwen, apparatuur en afval werden achtergelaten onder nieuwe sneeuwlagen.
Goed om te weten
De bovenkant van het afval lag in 2017 op ongeveer 32 meter diepte. Door nieuwe sneeuw en samendrukking van de ijskap zakt die laag volgens berekeningen juist verder weg.
De vervuiling blijft waarschijnlijk nog lang ingesloten
Archiefonderzoek uit 2016 schatte dat er op de locatie ongeveer 200.000 liter diesel en 240.000 liter afvalwater kunnen liggen. Ook is onbekend hoeveel radioactieve koelvloeistof van de reactor is achtergebleven en of bouwmateriaal PCB’s bevatte.
Het gaat om schattingen uit historische gegevens, niet om een recente inventarisatie onder het ijs. Smeltwater kan vervuiling op termijn verplaatsen, en vooral in de poolgebieden is dat lastig te onderzoeken: er kan niet zomaar een gat gegraven worden naar een voormalige basis onder tientallen meters ijs.
Een onderzoek naar de ijslagen uit 2021, onder leiding van William Colgan van York University (Toronto), gaf wel wat rust. Daarin rekenen de onderzoekers erop dat de afvalzone rond 2100 tussen 58 en 64 meter diep ligt. Smeltwater dringt naar verwachting hooguit 1,1 meter door, waardoor het vóór 2100 uiterst onwaarschijnlijk is dat het de resten bereikt.
Het Arctisch gebied kijkt mee
Camp Century komt opnieuw in beeld op een moment dat de strategische belangstelling voor het Noordpoolgebied groeit. De Verenigde Staten, Denemarken en Groenland investeren allemaal in meer aanwezigheid en toezicht in de regio, waar routes, grondstoffen en veiligheid steeds zwaarder wegen.
De Groenlandse ijskap speelt een grote rol in de wereldwijde zeespiegelstijging, terwijl oude militaire vervuiling laat zien hoe lang beslissingen uit de Koude Oorlog kunnen doorwerken.
De nieuwe radar maakt het mogelijk om andere begraven structuren en kwetsbare plekken in de ijskap nauwkeuriger op te sporen. De volgende stap is die kaarten te gebruiken voor gerichte metingen, zodat duidelijker wordt welke historische locaties het eerst aandacht nodig hebben.
