Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De basis Roi-Baudouin diende in de jaren zestig als Belgisch onderzoeksstation op Antarctica, met labs en slaapvertrekken. Terwijl het ijs op sommige plekken terugwijkt, groeit de vraag wat er gebeurt met achtergelaten materiaal dat decennialang buiten beeld bleef.
De nieuwe Belgische basis op de Zuidpool, toen hij in aanbouw was. Foto: Antarcticstation.org
Op Antarctica ligt al sinds 1967 een Belgisch bouwwerk onder een steeds dikkere laag sneeuw: de voormalige basis Roi-Baudouin, op de Prinsesse Ragnhildkyst in Dronning Maud Land (70°26′Z, 24°18′O), zo’n 30 meter lang en destijds achtergelaten omdat afbreken te duur en te ingewikkeld was. In de vrieskou bleven hout, metaal en technische spullen opvallend goed bewaard, alsof het ijs er een enorme diepvries van maakte. Onder die witte, lege vlakte schuilt ook de vraag wie verantwoordelijk is voor oude stations en mogelijk schadelijke materialen die ooit weer bereikbaar kunnen worden.
De sneeuw maakte terughalen elk jaar lastiger
Roi-Baudouin was gebouwd in een tijd waarin meerdere landen hun plek op het grotendeels onverkende continent wilden markeren met onderzoeksposten. De prefabconstructie moest onderzoekers onderdak en werkruimte bieden in een gebied dat duizenden kilometers van permanente bewoning ligt.
Na de sluiting stapelde de sneeuw zich seizoen na seizoen op. Op Antarctica smelt die neerslag op veel plekken vrijwel niet, waardoor de basis al snel steeds dieper verdween en een bergingsoperatie elk jaar ingewikkelder werd.
Goed om te weten
Onder de samengeperste sneeuw kan de druk flink oplopen. Rond de basis kunnen daardoor holtes en spanningen in de constructie zijn ontstaan, al is moeilijk te voorspellen hoe die zich na bijna 60 jaar hebben ontwikkeld.
De rekening was te hoog
België stopte in 1967 met deze locatie omdat bevoorrading, personeel en onderhoud op Antarctica enorme bedragen en ingewikkelde transporten vroegen. De onderzoeksactiviteiten verhuisden naar plekken die beter bereikbaar waren.
De basis toen alsnog uitgraven en uit elkaar halen zou veel mensen, materieel en transportcapaciteit hebben gekost. De keuze viel daarom op achterlaten, terwijl andere poolprojecten voorrang kregen binnen het beschikbare budget.
- De sneeuwlaag werd elk jaar dikker.
- Een complete demontage vroeg zwaar materieel op een afgelegen locatie.
- Transport van afval en onderdelen zou een aparte logistieke operatie zijn geweest.
De kou kan materialen tientallen jaren bewaren
Onder het ijs werkt de omgeving als een enorme diepvries. Door de extreem lage temperatuur en het gebrek aan vloeibaar vocht vergaan hout, metaal en technische apparatuur veel langzamer dan in een gematigd klimaat.
Dat maakt Roi-Baudouin tot een zeldzame tijdcapsule onder het ijs. Sinds 1967 kwam er geen onderhoudsploeg meer langs, waardoor de plek een momentopname bewaart van hoe poolonderzoek in de jaren zestig werd georganiseerd.
Die conservering heeft ook een keerzijde. De druk van opeenvolgende sneeuwlagen kan onderdelen hebben vervormd, terwijl niemand precies weet welke staat de installaties en eventuele opgeslagen voorraden nu hebben.
Oude stations kunnen weer boven komen
Roi-Baudouin staat niet alleen: op Antarctica liggen meer voormalige onderzoeksstations van verschillende landen, soms deels en soms helemaal onder sneeuw en ijs.
In zulke gebouwen kunnen restanten van brandstof, chemicaliën en materialen uit die tijd zitten. Zodra ijsbewegingen veranderen, kunnen locaties beter bereikbaar worden, maar in andere gebieden juist verder verdwijnen onder nieuwe sneeuwlagen.
De opwarming van de aarde verandert die ijsdynamiek op het hele continent. Daarmee groeit ook de noodzaak om per locatie uit te zoeken wat er onder het oppervlak ligt en of er kans is op lekkage wanneer een oud station bloot komt te liggen.
Erfgoed en afval lopen hier door elkaar
Een verlaten basis kan wetenschappelijk erfgoed zijn, maar bevat mogelijk ook stoffen die je niet in een kwetsbaar poolgebied wilt achterlaten.
Voor landen die in de vorige eeuw bases op Antarctica bouwden, ligt er een lastige klus: historische locaties in kaart brengen, risico’s beoordelen en bepalen welke plekken onderzoek of sanering nodig hebben. De verantwoordelijkheid voor oude polaire stations stopt niet vanzelf wanneer de deur dichtgaat.
Een eerste concrete stap is het opnieuw lokaliseren van begraven stations en het onderzoeken van hun toestand zonder het ijs onnodig te verstoren. Bij Roi-Baudouin begint dat met bepalen hoe diep de structuur inmiddels precies ligt en welke materialen er nog aanwezig zijn.
