Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Sovjetonderzeeer K-27 ligt sinds 1982 op 33 meter diepte in de Karazee, met twee verzegelde kernreactoren aan boord. Rusland heeft geld gereserveerd om het wrak te lichten, maar hoe lang de afdichting onder water standhoudt, blijft onzeker.
Een vergelijkbare Russische onderzeeër. Foto: iStock – jgroup
De Sovjetonderzeeër K-27 werd op 6 september 1982 afgezonken in de Stepovogo-baai bij Novaya Zemlya, nadat het reactorcompartiment was gevuld met een verhard mengsel van bitumen en furfurylalcohol. Aan boord zitten twee lood-bismutgekoelde reactoren, samen goed voor een geschatte radioactiviteit van 36,6 petabecquerel toen de onderzeeër werd gedumpt. Rusland heeft inmiddels geld gereserveerd voor berging, maar hoe lang die afdichting onder het Arctische zeewater intact blijft, is onbekend.
De reactoren waren allesbehalve standaard
De K-27 had twee experimentele reactoren die werden gekoeld met vloeibaar lood en bismut. Elke reactor leverde 70 MW(t), warmtevermogen dus, en kreeg in september 1967 91,5 kg hoogverrijkt uranium-235 aan boord.
Dat type reactor maakte de onderzeeër technisch bijzonder en lastig te behandelen zodra er iets misging. Het uranium bleef bij het afzinken in de reactoren zitten. Een ongecontroleerde kettingreactie, waarbij de splijting onverwacht weer op gang komt, is daardoor nooit helemaal uitgesloten.
Een lek maakte 83 opvarenden ziek
In mei 1968 lekte een van de reactoren. Negen bemanningsleden overleden en tientallen anderen kregen stralingsziekte.
Van de 144 opvarenden werden 83 aan straling blootgesteld; veertig van hen kregen acute stralingsziekte. De onderzeeër was daarna onbruikbaar, en de verzegeling van het reactorcompartiment in 1981 moest voorkomen dat het probleem aan boord later in zee zou doorsudderen.
- 2 reactoren van elk 70 MW(t)
- splijtstoflading met hoogverrijkt uranium-235 per reactor
- 83 bemanningsleden blootgesteld aan straling
- 40 gevallen van acute stralingsziekte
De metingen waren geruststellend, de onzekerheid niet
Een gezamenlijke expeditie onderzocht het wrak in 2012 en trof in het water en de zeebodem eromheen geen alarmerende radioactiviteit aan. De gemeten waarden lagen zelfs lager dan bij een eerdere inspectie, twintig jaar daarvoor.
Een studie rond 2016 vond vlak bij het afgesloten reactorcompartiment licht verhoogde hoeveelheden cesium-137, een radioactieve stof die vrijkomt bij kernsplijting.
Per Strand, destijds directeur van de Noorse stralingsautoriteit, noemde de kans op een ongecontroleerde kettingreactie het belangrijkste punt van de inspectie. Niemand kan zeggen hoelang het mengsel rond de reactoren onder zeewater zijn werk blijft doen.
De poolzee ligt al vol met radioactief erfgoed
De K-27 is geen losstaand probleem. Rosatom schat de gezamenlijke activiteit van alle gezonken radioactieve objecten in de Kara- en Barentszee op 1 miljoen Curie. Het Arctische gebied krijgt economisch en strategisch meer aandacht.
Goed om te weten
Cesium-137 werd rond de K-27 vooral vlak bij het reactorcompartiment gevonden. De metingen wezen niet op sterk verhoogde waarden in het hele gebied rond het wrak.
De Noordzee, de Barentszee en de Karazee horen bij hetzelfde bredere Europese noordelijke zeegebied, waar visserij, scheepvaart en energieprojecten elkaar steeds vaker raken.
Geld ligt klaar, de berging moet nog beginnen
Rosatom schreef in 2021 al een aanbesteding uit voor het verwijderen van de reactorkernen. Het plan was toen om de K-27 ergens tussen 2028 en het begin van de jaren 2030 te lichten en te ontmantelen.
In oktober 2025 nam de regering financiering voor 2026-2028 op in de begrotingsplannen. Dat geld is bedoeld voor de K-27 én de K-159, een andere gezonken kernonderzeeër.
Als de operatie doorgaat, kan de ontmanteling plaatsvinden in Gremikha, een gespecialiseerde locatie voor onderzeeërs met vloeibaar-metaalgekoelde reactoren. De planning wijst voorlopig op berging vanaf 2028, maar een bevestigde startdatum is er nog niet.
Over het onderzoek
De radioactieve inhoud van de K-27 is in kaart gebracht door de stralingsautoriteit DSA, onder meer in rapport 2015:6. Daarnaast leverde de inspectie van 2012 metingen op van water en zeebodem rond het wrak.
