Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Onderzoekers van Toxic-Free Future en de Vrije Universiteit Amsterdam troffen in 2024 vlamvertragers aan in zwart plastic keukengerei dat in de VS werd verkocht. Of dat ook geldt voor spatels in Nederlandse keukens, is nog niet specifiek onderzocht.
In zwart plastic keukengerei kunnen vervuilende stoffen zitten. Foto: iStock – Ekaterina79
Je draait een pannenkoek om met een zwarte spatel, zonder je af te vragen waar dat plastic vandaan komt. Voor een studie die in 2024 in Chemosphere verscheen, werden 203 zwarte plastic producten uit Amerikaanse winkels onderzocht, waaronder 109 stuks keukengerei. Volgens de onderzoekers is gerecycled elektronisch afval, zoals oude tv-behuizingen, een waarschijnlijke bron van de broomhoudende vlamvertragers in zulke producten. Zo kunnen stoffen die in elektronica worden gebruikt terechtkomen in spullen waarmee we ons eten bereiden.
Ook op een sushischaal zaten vlamvertragers
Ook andere voorwerpen werden onderzocht. De hoogste gehaltes werden gevonden in een spatel, een sushischaal en een kralenketting voor kinderen. Ook speelgoed en haaraccessoires maakten deel uit van de onderzochte producten. De stoffen zaten dus in voorwerpen die voor heel verschillende dingen worden gebruikt.
Dat bewijst nog niet dat een specifieke spatel van een oude televisie is gemaakt. De onderzoekers zien gerecyclede elektronica als waarschijnlijke herkomst van de vervuiling, geen vastgestelde oorsprong voor elk afzonderlijk product. Juist dat maakt de vondst lastig, want aan een zwarte lepel kun je niet zien welk plastic ervoor is gebruikt of welke stoffen daarin zijn achtergebleven.
De cijfers achter de vondst
Bij 20 van de 203 producten werd meer dan 50 milligram broom per kilo plastic gemeten. Dat is 50 delen per miljoen. Broom is een aanwijzing om verder naar bepaalde vlamvertragers te kijken, maar de meting vertelt op zichzelf nog niet welke stof er precies in zit.
- Onder die 20 producten zaten negen stuks keukengerei.
- Ook twee producten voor het serveren of verpakken van eten zaten erbij.
- Van de monsters waarin broom was gevonden, bevatte 85 procent minstens één onderzochte vlamvertrager: een broomhoudende stof of een vlamvertrager op basis van fosfor.
In het sterkst vervuilde product kwam de totale hoeveelheid onderzochte vlamvertragers uit op 22.800 milligram per kilo. Dat cijfer zegt hoeveel stof er in het plastic zat. Het zegt niets over hoeveel iemand via zijn eten binnenkrijgt.
Een Amerikaanse test zegt nog niets over jouw spatel
Sommige van deze vlamvertragers, waaronder BDE-209 en verwante stoffen, worden in verband gebracht met kanker, verstoring van hormonen en schade aan het zenuwstelsel of de voortplanting. Maar de aanwezigheid van een stof in keukengerei is nog geen bewijs dat het gebruik van één spatel ziekte veroorzaakt. Daarvoor moet je ook weten hoeveel ervan daadwerkelijk vrijkomt en hoeveel iemand binnenkrijgt.
Voor Nederlandse keukens ontbreekt juist die eerste stap al. Een Europese consumentenexpert wees erop dat vervuild zwart keukengerei ook in de EU niet kan worden uitgesloten, terwijl specifiek marktonderzoek hier ontbreekt. Je kunt de percentages uit de geteste Amerikaanse producten dus niet zomaar op het schap in Nederland plakken.
De auteurs ontdekten na publicatie een rekenfout waardoor hun schatting van de blootstelling via keukengerei te hoog was uitgevallen. De gemeten stoffen verdwenen daarmee niet uit de producten, maar de oorspronkelijke berekening was geen goede maat voor wat een gebruiker binnenkrijgt.
Recycling kan oude stoffen meenemen
Plastic uit afgedankte elektronica opnieuw gebruiken bespaart materiaal, maar vraagt ook om controle op wat er al in zit. Volgens de onderzoekers kunnen vlamvertragers uit tv-behuizingen, computers en printplaten zo terechtkomen in nieuwe voorwerpen. Recyclen haalt zulke stoffen niet vanzelf weg; het kan ze ook verspreiden naar producten waarvoor ze nooit bedoeld waren.
“Bedrijven blijven giftige vlamvertragers gebruiken in plastic voor elektronica. Daardoor worden mensen onnodig en onverwacht aan die stoffen blootgesteld.”
Megan Liu, wetenschapper en beleidsmanager bij Toxic-Free Future
Toxic-Free Future pleit daarom voor strengere regels voor vlamvertragers in elektronische kunststoffen, ook via de onderhandelingen over een internationaal plasticverdrag. Voor de Nederlandse consument blijft een concrete vervolgstap uit het onderzoek zelf over, namelijk vergelijkbare metingen aan producten die hier worden verkocht. Pas dan valt te zeggen hoe vaak deze stoffen in Nederlands keukengerei zitten.
Over de studie
Megan Liu leidde het onderzoek met collega’s van de twee organisaties. Hun werk verscheen in 2024 in het wetenschappelijke tijdschrift Chemosphere. De onderzoekers testten in Amerikaanse winkels verkochte zwarte plastic producten op stoffen die onder meer als vlamvertrager worden gebruikt.
Eerder onderzoek naar zwart plastic keukengerei wees BDE-209 aan als de meest voorkomende stof binnen een onderzochte groep broomhoudende vlamvertragers, met meer dan 58 procent van de gemeten hoeveelheid in die groep. De auteurs van de latere studie corrigeerden hun blootstellingsberekening. Toxic-Free Future wil tijdens de onderhandelingen over het internationale plasticverdrag strengere regels voor vlamvertragers in elektronisch plastic.
