Het tumult was groot in het Witte Huis op 28 februari, toen de Oekraïense president Zelensky de voorgenomen deal over aardmetalen niet tekende. Want aardmetalen zijn hot en iedereen wil ze hebben. In Oekraïne zitten ze in de grond. Maar wat zijn ze eigenlijk waard? Veel minder dan algemeen gedacht in elk geval, en misschien wel helemaal niets.
Experts in de sector zagen de overeenkomst al als onrealistisch. De bekende voorraden in Oekraïne zijn óf onbereikbaar door de oorlog, óf ze bevatten mineralen die moeilijk te verwerken zijn. Kortom, er zijn geen bekende afzettingen van zeldzame aardmetalen in Oekraïne die economisch rendabel kunnen worden ontgonnen. Dit zou ook zonder oorlog het geval zijn.
Oekraïne heeft vier gebieden met aanzienlijke voorraden van zeldzame-aardmetaalertsen. Die bevinden zich nu allemaal, op één na, binnen of nabij het door Rusland gecontroleerde gebied. En er is geen gedetailleerd overzicht van hoe de cijfers over de omvang van de voorraden tot stand zijn gekomen. De schattingen die nu worden gebruikt zijn afkomstig uit Sovjet-onderzoeken die teruggaan tot de jaren 60.
Twee van de afzettingen worden bovendien voornamelijk gevormd door het mineraal britholiet, waarvoor geen bruikbare techniek bestaat om er de zeldzame aardmetalen uit te halen.
Vreemde politiek
De drang van de regering Trump om deze deal toch door te zetten, ondanks de duidelijke beperkingen, roept vragen op over de ware motieven. Sommigen vermoeden dat Trump de deal simpelweg als een zakelijke transactie zag, zonder diepgaande kennis van de mijnbouwsector. Anderen zien het als onderdeel van een bredere verschuiving in de Amerikaanse strategie, waarbij de VS afstand neemt van traditionele bondgenoten en op zoek gaat naar alternatieve bronnen voor kritieke grondstoffen.
Zo heeft Trump openlijk interesse getoond in het verwerven van gebieden die rijk zijn aan kritieke mineralen, zoals Canada en Groenland, hoewel experts wijzen op de enorme logistieke uitdagingen van mijnbouw in het barre klimaat van Groenland.
En dat terwijl de VS zelf over aanzienlijke voorraden zeldzame aardmetalen beschikt, maar deze blijven grotendeels onbenut.
Booming batterijmarkt
Vorig jaar heeft de vraag naar batterijen de historische mijlpaal van 1 terawattuur (TWh) gerond, blijkt uit cijfers van het Internationaal Energieagentschap (IEA). De gemiddelde prijs voor batterijen is gedaald onder de 100 dollar per kilowattuur. De prijs van essentiële mineralen heeft daar veel mee te maken: lithium bijvoorbeeld is meer dan 85 procent goedkoper geworden ten opzichte van een piek in 2022.
Volgens het agentschap wijzen de cijfers op een “nieuwe fase” voor de batterij-industrie: terwijl de markten vroeger regionaal en klein waren, zijn ze nu grootschalig en wereldwijd. En na jaren van snelle technologische evoluties is er nu meer ruimte voor standaardisatie.
China produceert nu ruim driekwart van de wereldwijd verkochte batterijen. Vorig jaar daalden de batterijprijzen in het land met 30 procent – sneller dan waar ook ter wereld. Het is de belangrijkste reden waarom elektrische auto’s in China nu soms al goedkoper zijn dan hun conventionele tegenhangers.
Ook economisch onhaalbaar
Veel batterijproducenten in Europa stellen uitbreidingsplannen uit of annuleren ze vanwege onzekerheid over de toekomstige winstgevendheid. Het helpt niet dat de productiekosten in Europa grofweg de helft hoger liggen dan die in China, dat de toeleveringsketens nog relatief zwak zijn en dat tekort aan gespecialiseerde werknemers groot blijft. Het faillissement van Northvolt – Europa’s grootste investering in een binnenlandse batterijproducent – onderstreept de moeilijke concurrentie met de Aziatische concurrentie.
Ook in die economische context is het niet uit te leggen om tegen hoge kosten extreem moeilijk te winnen aardmetalen te gaan gebruiken om concurrerende producten voor de energietransitie te gaan maken. In 2021 sloot de EU al een partnership met Oekraïne over de winning van grondstoffen, waaronder aardmetalen. Maar in de onderhandelingen met Trump werd daar, in elk geval publiekelijk, geen melding van gemaakt. Is de EU al tot het inzicht gekomen dat die Oekraïense aardmetalen uiteindelijk niets waard blijken?
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
