Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op basis van bloedmonsters uit maart 2023 schatte het RIVM dat 7 tot 26 procent van de Nederlandse volwassenen aan het eind van de winter een vitamine D-tekort had. Een zonnige dag biedt dan weinig houvast; voor bepaalde groepen adviseert de Gezondheidsraad dagelijks een supplement van 10 microgram.
Het Amsterdamse IJ is een natuurlijke vitamine-B-aanmaakgrens. Foto: iStock – Pixelbizz
De zon schijnt op je gezicht, maar je loopt nog met je jas dichtgeritst naar buiten. Rond Amsterdam, op de 52ste breedtegraad, is van oktober tot en met maart geen aanmaak van vitamine D door de huid meetbaar. Dat komt door de stand van de zon: er bereikt dan te weinig UV-B-straling de huid om vitamine D te maken. De Gezondheidsraad adviseert jonge kinderen en mensen met een donkere huid extra vitamine D, ook tijdens de vitamine D-winter.
De stand van de zon telt meer dan de helderheid van de lucht
Maastricht ligt rond de 51ste breedtegraad, Amsterdam rond de 52ste. Dat verschil van één graad maakt de winterzon voor je huid niet bruikbaar als bron van vitamine D. Hoeveel van de benodigde straling je bereikt, hangt namelijk ook af van het tijdstip waarop je buiten bent. De zon staat midden op de dag hoger dan in de ochtend of aan het eind van de middag.
De stand van de zon blijft de belangrijkste factor. Ook ozon houdt UV-B-straling tegen. Een onderzoek naar zonlicht en vitamine D laat zien dat verschillen in de hoeveelheid ozon de grens van de vitamine D-winter met ongeveer 10 breedtegraden kunnen verschuiven. De duur van die periode kan daardoor tot 2 maanden verschillen tussen gebieden.
Een bloedwaarde vertelt een ander verhaal dan je leeftijd
Bij de deelnemers aan het Nederlandse bloedonderzoek kwam een tekort vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Tegelijk steeg de gemeten hoeveelheid vitamine D in het bloed naarmate deelnemers ouder waren. Het supplementadvies voor ouderen blijft gelden. Dat advies is gebaseerd op leeftijd en geldt ook als iemand op een zonnige dag buiten is geweest.
Het RIVM gebruikte voor zijn schatting van het wintertekort bloedmonsters van Lifelines, een groot en langlopend bevolkingsonderzoek in Noord-Nederland. Zo kon het instituut de vitamine D-waarden aan het einde van de winter meten, in plaats van alleen af te gaan op hoeveel zon deelnemers naar eigen zeggen hadden gezien.
Voor deze groepen geldt een dagelijks advies
De Gezondheidsraad maakt onderscheid tussen hoeveel vitamine D mensen nodig hebben en wie daarvoor een supplement moet nemen. Het dagelijkse supplementadvies van 10 microgram geldt voor verschillende groepen. Voor kinderen begint dat advies al bij de geboorte.
- Kinderen van 0 tot en met 3 jaar krijgen het advies dagelijks vitamine D te nemen.
- Voor mensen van 4 tot en met 69 jaar met een getinte of donkere huid geldt hetzelfde advies.
- Ook zwangere vrouwen en vrouwen van 50 tot en met 69 jaar vallen eronder.
- Dat geldt eveneens voor mensen die weinig buiten komen of hun gezicht bedekken.
Vanaf 70 jaar adviseert de Gezondheidsraad iedereen 20 microgram per dag. Dat is het dubbele van de dosis voor de andere genoemde groepen. De stijgende bloedwaarden die het RIVM bij oudere deelnemers zag, veranderen het dagelijkse supplementadvies niet.
Meer in een potje is niet automatisch de aanbevolen dosis
Voor mensen van 4 tot 70 jaar stelde de Gezondheidsraad in 2012 de adequate inname vast op 10 microgram per dag. Dat is een hoeveelheid om binnen te krijgen, geen advies dat iedereen in die leeftijdsgroep dagelijks een pil moet slikken. Het Voedingscentrum noemt dezelfde hoeveelheid als aanbevolen inname voor de meeste mensen.
Goed om te weten In Nederland mag een vitamine D-supplement maximaal 75 microgram per dagelijkse dosis bevatten. Die wettelijke bovengrens voor een product is iets anders dan de hoeveelheid die de Gezondheidsraad voor jouw groep adviseert.
Wie een supplement koopt, kan dus op de verpakking kijken hoeveel microgram de dagelijkse dosis bevat. Vooral bij de genoemde groepen is dat getal van belang: het advies voor iemand van 70 jaar of ouder verschilt van dat voor een zwangere vrouw of een jong kind. De dosis op het etiket vertelt je meer dan een verwijzing naar een zonnige winterdag.
Over de studie
De Nederlandse cijfers komen uit bloedonderzoek bij deelnemers aan het Lifelines-cohort. De monsters werden in maart 2023 afgenomen. Het RIVM gebruikte die metingen om een schatting te maken voor Nederlandse volwassenen, niet om van iedere Nederlander afzonderlijk vast te stellen of die een tekort had.
De invloed van de zonnestand is ook rechtstreeks onderzocht. In klassiek onderzoek maten Webb en collega’s hoeveel van een stof in de menselijke huid werd omgezet in een voorloper van vitamine D. Ze vergeleken metingen op de 52ste breedtegraad met die op 34 en 18 graden noorderbreedte. Op de zuidelijker breedtegraden leverde winterzon nog wel die voorloper op; bij de meting op 52 graden noorderbreedte bleef de omzetting in de huid uit.
