Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de onderhoudsgang onder Reactor 4 in Tsjernobyl ligt nog altijd de Elephant's Foot, een klomp corium die ontstond na de ramp van 26 april 1986. De bijnaam gevaarlijkste klomp op aarde is overdreven, maar de massa blijft een risico.
De koepel die de restanten van de kernreactor beschermt in Tchernobyl. Foto: iStock – komivgory
In een donkere kelder kun je normaal hooguit stoten op een vergeten fiets of een kapotte wasmachine. In Tsjernobyl staat een brok van naar schatting twee ton die eruitziet als gestolde lava. De beroemdste foto ervan werd in 1996 gemaakt door nucleair inspecteur Artur Korneyev, die voor een tijdopname naast de grofweg half menshoge massa poseerde. De bijnaam ‘gevaarlijkste klomp materie op aarde’ is sensationeler dan de feiten toelaten, maar krijgt nieuwe lading nu de stalen beschermboog over de centrale na een Russische drone-aanval nog altijd niet volledig is hersteld.
Een klomp die levensgevaarlijk blijft
In de eerste periode na de ramp was dichtbij komen vrijwel uitgesloten. De Elephant’s Foot zond toen 8.000 tot 10.000 roentgen per uur uit, een oude eenheid voor stralingsblootstelling. Wie er op die afstand vijf minuten bleef, liep een gegarandeerd dodelijke dosis op.
Door radioactief verval is de straling flink afgenomen tot ongeveer 100 roentgen per uur. Dat is niet meer meteen dodelijk, maar nog altijd veel te gevaarlijk om er zonder zware bescherming naast te gaan staan.
De beruchte bijnaam klopt maar half
De Elephant’s Foot, een grote massa gestolde corium onder de reactorhuis van Tsjernobyl, gefotografeerd in een donkere kelder met een hand zichtbaar die een meetinstrument bedient. Beeld: Digital Scholarship – Bryn Mawr College.
De massa bestaat uit corium: kernbrandstof die bij extreem hoge temperatuur samensmolt met zand, beton en staal. De Elephant’s Foot maakt deel uit van de Horizontal Flow, een grotere stroom van dit gestolde materiaal in het gebouw van Reactor 4.
Goed om te weten
De klomp werd in december 1986 gevonden door een team van het Kurchatov Instituut, acht maanden na de kernramp.
Die reputatie is vooral blijven hangen door de foto uit 1996. Elders in Reactor 4 liggen grotere en radioactievere coriummassa’s, terwijl een gebruikte splijtstofstaaf tot tien keer meer straling kan uitzenden dan de Elephant’s Foot.
De stalen boog houdt veel tegen
In 2016 werd de New Safe Confinement over de oude sarcofaag van Reactor 4 geschoven. Die enorme stalen boog moet voorkomen dat radioactief materiaal verder naar buiten lekt.
De Internationale Atoomenergieorganisatie IAEA meldde na de schade aan de beschermboog dat de stralingsniveaus buiten de centrale stabiel bleven. Een exacte stralingsmeting van de Elephant’s Foot zelf uit 2026 is niet gepubliceerd.
Corium ontstaat bijna nooit
Zo’n klomp is uitzonderlijk, zelfs in de geschiedenis van kernongevallen. Natuurlijk gevormd corium kwam voor op deze plekken:
- bij Three Mile Island in 1979;
- bij Tsjernobyl in 1986;
- drie keer bij Fukushima Daiichi in 2011.
De volledige samenstelling van de Elephant’s Foot is nog steeds lastig te bepalen. Onderzoekers kunnen het materiaal door de hoge straling maar beperkt van dichtbij onderzoeken, terwijl juist de mix van brandstof, bouwmateriaal en metalen bepaalt hoe zo’n massa op lange termijn verandert.
Over het onderzoek
Onderzoekers van de University of Sheffield maakten in 2020 een miniatuurversie van de Elephant’s Foot in een laboratorium. Daarmee konden ze het gedrag van corium bestuderen zonder in de onderhoudsgangen van Reactor 4 te hoeven werken.
Voor die proef gebruikten zij verarmd uranium. Dat materiaal is ongeveer 40 procent minder radioactief dan natuurlijk uranium, waardoor een deel van het onderzoek onder beter beheersbare omstandigheden kon gebeuren.
