Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Primaire amoebe-meningo-encefalitis, de infectie die Naegleria fowleri kan veroorzaken, is tot nu toe niet vastgesteld in Nederland of Belgiƫ. In de Verenigde Staten werden tussen 1937 en 2025 180 gevallen geregistreerd, ondanks het minuscule risico.
Zwemmen in de natuur kent risico’s. Foto: iStock – Rolf 52
Een duik in een warm meer of een plons in een natuurlijke bron voelt als een onschuldige verkoeling, maar in warm zoetwater kan Naegleria fowleri leven. Komt dat water via de neus binnen, dan kan de amoebe langs de reukzenuw naar de hersenen trekken en daar de vrijwel altijd dodelijke infectie PAM veroorzaken. Het risico is extreem klein en de infectie is in Nederland en Belgiƫ nog niet vastgesteld, maar de meeste Amerikaanse gevallen vallen juist in juli en augustus, wanneer we massaal het water opzoeken. Ook Nederlandse zwemwatercontroles zijn niet specifiek op deze amoebe gericht.
De schade begint achter het reukorgaan
Eenmaal in de neus kan de amoebe via de reukzenuw door de zeefplaat, het botdeel tussen neus en hersenen, verder trekken. Daar vernietigt zij hersenweefsel en veroorzaakt ze hersenoedeem, een gevaarlijke zwelling van de hersenen. Het sterftecijfer ligt boven 97 procent.
De ziekte kan razendsnel verlopen. De dood treedt meestal ongeveer 5 dagen na de eerste klachten op, al varieert dat van 1 tot 18 dagen. In oktober 2018 overleed een eerder gezonde jongen in Californiƫ op de derde ziekenhuisdag, nadat hij in warm bronwater in Inyo County had gezwommen.
Dat was het negende geval in Californiƫ dat aan blootstelling aan warm zoetwater was gekoppeld.
De cijfers zijn klein, de afloop vaak fataal
Microscopische weergave van roze gekleurde amoeben met onregelmatige, uitsteeksels vormende celstructuren. Beeld: Fox 59.
Tussen 1962 en 2024 kregen in de Verenigde Staten 167 mensen PAM. Slechts vier van hen overleefden. De gezondheidsdienst CDC registreerde in die periode doorgaans minder dan tien gevallen per jaar.
De spreiding per jaar is grillig en loopt uiteen van nul tot acht gevallen.
- 157 diagnoses vielen in juli en augustus, wanneer meer mensen zwemmen en ander waterrecreatie doen.
- Texas en Florida telden de meeste Amerikaanse gevallen, gevolgd door Virginia en Californiƫ.
- De grootste groep bestond uit jongens en mannen van 10 tot 14 jaar: 45 gevallen.
Nederland controleert niet gericht op deze amoebe
Wie in Nederland een officiƫle zwemlocatie bezoekt, kan de actuele waterkwaliteit volgen via zwemwater.nl. Michael Lutke van die organisatie zegt dat er bij die controles niet specifiek wordt gezocht naar Naegleria fowleri.
Edwin Peeters van Wageningen Universiteit houdt zich binnen de werkgroep Aquatische ecologie en waterkwaliteitsbeheer bezig met waterkwaliteit. Hij kreeg de vraag voorgelegd of de amoebe al in Nederlandse wateren voorkomt, maar een vaste aanwezigheid is niet vastgesteld.
Goed om te weten
De amoebe is in zeldzame gevallen ook gevonden in slecht onderhouden zwembaden, waterspeelplaatsen met fonteinen en leidingwater.
Voor zwemmers blijft de praktische lijn simpel: vooraf de status van een zwemlocatie checken en extra voorzichtig zijn met water dat erg warm, stilstaand of twijfelachtig schoon is. De besmettingsroute loopt via de neus, niet via het drinken van water.
Warmte geeft de amoebe meer kansen
Naegleria fowleri leeft wereldwijd in bodem en warm water. In 39 landen zijn inmiddels gevallen van PAM bekend, en wereldwijd valt zoān 85 procent van de diagnoses samen met warm weer. De infecties nemen volgens beschikbare cijfers jaarlijks met 4,5 procent toe.
Kerala liet zien hoe plotseling zoān piek kan zijn. In de drie maanden voorafgaand aan september 2024 werden daar 15 gevallen gemeld, terwijl normaal ongeveer Ć©Ć©n geval per jaar voorkomt.
Voor Nederlands zwemwater bestaat geen vastgestelde temperatuurdrempel waarop het risico stijgt. Wel maakt een lange warme periode het logisch om extra scherp te letten op locaties waar water weinig ververst wordt en flink kan opwarmen.
Over de studie
De belangrijkste cijfers komen uit de CDC-dataset over 1937 tot 2025. Die telt 180 geregistreerde PAM-gevallen in de Verenigde Staten en laat zien hoe sterk diagnoses zich ophopen in de zomermaanden.
De medische beschrijving van het ziekteverloop is gebaseerd op CDC-onderzoek naar een fataal geval na zwemmen in bronwater, waarbij de jongen op de derde ziekenhuisdag overleed nadat de amoebe via de neus zijn hersenen had bereikt.
