Het RIVM berekende hoeveel PFAS mensen binnenkrijgen via groente en fruit uit moestuinen rond Dordrecht, tot 15 kilometer van DuPont/Chemours. Voor een groep tuinen binnen 1 kilometer ten noordoosten van het bedrijf luidt het advies: niet eten; elders is afwisselen met winkelproducten het devies.
Twee weken geleden kwam het RIVM met een boodschap die schuurt met het idee van gezond eten van eigen grond: lokaal geteelde groente en fruit kunnen meer PFAS bevatten dan producten uit de supermarkt. Het instituut rekende door hoeveel mensen binnenkrijgen via moestuingewassen rond plekken waar PFAS wordt uitgestoten of dat in het verleden gebeurde, zoals bij DuPont/Chemours en in Helmond bij Custom Powders, dat tot 2012 met PFOA werkte en van 2012 tot 2018 met GenX. Die cijfers landen in een land waar Nederlanders via ander voedsel en drinkwater al boven de gezondheidskundige grenswaarde van het RIVM uitkomen. Voor moestuiniers rijst de vraag hoe ze verantwoord kunnen blijven oogsten.
Moestuinen in beeld: negen zones rond één bron
Het RIVM heeft de risicobeoordeling rond Dordrecht verbreed naar negen groepen moestuinen in Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden, allemaal binnen 15 kilometer van DuPont/Chemours. In elke zone is doorgerekend wat er gebeurt als mensen hun eigen groente en fruit eten. Die uitkomsten staan in de risicobeoordeling voor de regio.
Het RIVM maakt daarbij onderscheid tussen te veel PFAS binnenkrijgen en wel verhoogd, maar niet te veel. Dat onderscheid bepaalt het advies, dat kan variëren van volledig vermijden tot gewoon doorgaan met oogsten. De indeling volgt windrichtingen en afstand, omdat depositie van stoffen in de omgeving ongelijk kan uitpakken.
De scherpste grens ligt op 1 kilometer
Een moestuin met verhoogde bedden in een woonwijk, waar groenten worden geteeld. Beeld: Interreg North Sea.
In een groep moestuinen op minder dan een kilometer ten noordoosten van DuPont/Chemours komt de berekende inname via gewassen uit boven wat het RIVM verantwoord vindt. Het advies is daar helder en laat weinig ruimte voor twijfel: de gewassen niet eten, omdat gezondheidseffecten niet kunnen worden uitgesloten. Dat is de enige zone in het Dordrecht-gebied waar dat basisadvies uit de doorrekening volgt.
Op grotere afstand, op 5 tot 10 kilometer ten zuidwesten van het bedrijf, ziet het beeld er anders uit. Daar krijgen mensen volgens het RIVM via de gewassen geen te hoge hoeveelheid PFAS binnen en kunnen de groenten en het fruit gewoon op tafel blijven komen.
- Zes andere groepen, op ongeveer 1 tot 10 kilometer afstand (noordwest, noordoost, oost en ook rond circa 2,5 kilometer zuidwest), leveren geen overschrijding op, maar wel een hogere inname dan bij tuinen die ver van een bron met PFAS liggen.
- Voor die zes groepen adviseert het RIVM afwisseling met winkelproducten, die gemiddeld minder PFAS bevatten.
Waarom afwisselen een gezondheidsmaatregel wordt
De reden voor dat afwisseladvies zit in het totale voedingspatroon. Nederlanders krijgen via andere voedselproducten en drinkwater al meer PFAS binnen dan de gezondheidskundige grenswaarde die het RIVM hanteert. In zo’n situatie tikt elke extra bron sneller aan, waardoor variatie tussen eigen oogst en supermarktproducten de totale inname kan drukken.
De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid vertaalt die boodschap lokaal naar praktische aanwijzingen voor tuiniers, onder meer via het dossier PFAS in mijn tuin. In de gemeente Sliedrecht zijn er moestuinen waar het PFAS-gehalte zo hoog is dat het advies luidt om helemaal geen groente en fruit uit de volle grond te eten. Alleen telen in bakken met nieuwe grond geldt daar als alternatief.
Goed om te weten
PFAS uit een bron kunnen via meerdere routes in gewassen belanden, waaronder via lucht, bodem en oppervlaktewater, afhankelijk van de lokale situatie en de stofeigenschappen.
Helmond laat een ander beeld zien
Het RIVM keek ook naar Volkstuin Delta in Helmond, een complex op 1.150 meter ten noordoosten van Custom Powders. De PFAS-concentraties in moestuingewassen liggen daar hoger dan in tuinen zonder nabije bron, maar de berekende inname blijft onder de grens. De zelf geteelde gewassen kunnen zonder probleem gegeten worden, aldus de risicobeoordeling voor Volkstuin Delta.
Voor de Helmondse locatie hangt dat samen met de verwerking van teflon bij Custom Powders, waarbij het bedrijf met twee PFAS-stoffen werkte: perfluoroctaanzuur (PFOA) tot 2012 en GenX van 2012 tot 2018. Die combinatie van historie en verspreidingsroutes helpt verklaren waarom een verhoogde waarde niet automatisch risico betekent.
Wat dit vraagt van beleid en toezicht
De RIVM-berekeningen maken het speelveld voor lokale overheden en omgevingsdiensten een stuk concreter, want het gaat om voedselveiligheid op perceelniveau, op afstanden van 1 tot 10 kilometer en met duidelijke verschillen per richting. Dat vraagt om gerichte communicatie, want het advies kan per zone omslaan van veilig eten naar niet eten, terwijl de afstand tot dezelfde bron relatief klein lijkt.
Het RIVM heeft voor water als route een handreiking voor beoordeling van PFAS in irrigatiewater gepubliceerd, die gemeenten en waterschappen kunnen gebruiken bij vragen over watergeven in moestuinen.
