Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Kaspische Zee heeft een historisch laag niveau bereikt: meer dan 29 meter onder zeeniveau. In de Kazachse haven Aktau kunnen schepen nog maar tot 80 procent worden beladen. Als het water verder zakt, wordt aanleggen er alleen maar lastiger.
Het waterpeil in de Kaspische Zee daalt steeds verder. Foto: iStock – ekipaj
Langs de kade van de Kazachse haven Aktau zijn de stootkussens voor schepen op veel plekken vervangen door tijdelijke exemplaren. Door het dalende water raakte zo’n 70 procent van de oorspronkelijke stootkussens beschadigd. Het is een zichtbaar gevolg van de snelle krimp van het noordelijke deel van de Kaspische Zee, die ook het vrachtvervoer tussen Kazachstan en Azerbeidzjan onder druk zet. Kazachstan keurde daarom in december 2024 een baggerproject goed om Aktau operationeel te houden.
Aan de kade scheelt het al ruim 3 meter
De metingen bij Aktau laten zien hoe snel de situatie is veranderd. In 1995 stond het water op 26,6 meter onder het gebruikte meetnulpunt. In oktober 2024 was dat ongeveer 29,66 meter: ruim 3 meter lager. Over die periode komt dat neer op bijna 10 centimeter per jaar.
Voor tankers is elke centimeter aan de kade van belang. Abay Turikpenbaev, bestuursvoorzitter van Aktau International Trade Port, zegt dat de haven tot een diepte van 7,7 meter moet worden uitgebaggerd om die schepen weer volledig te kunnen laden. Tankers verderop op zee volladen helpt niet als ze vervolgens bij de aanlegplaats vastlopen.
Aktau, een stad met ongeveer 250.000 inwoners, riep in juni 2023 al de noodtoestand uit vanwege het dalende water. De problemen beperken zich dus niet tot een lastig aan te passen haven: ook voor de stad is de veranderende kustlijn een acute kwestie geworden.
Vooral de noordoostkust verliest water
Sinds 2006 is meer dan 31.000 vierkante kilometer wateroppervlak van de Kaspische Zee verdwenen. Dat is meer dan twee derde van de oppervlakte van Nederland. Vooral de ondiepe noordoostelijke kust van Kazachstan trekt zich terug. Daar merk je een daling van het waterpeil snel aan de afstand tussen kust en vaargeul.
Er speelt meer dan één oorzaak. Wetenschappers wijzen op een combinatie van klimaatverandering en menselijke invloed.
- Door hogere temperaturen verdampt meer water, terwijl er minder neerslag valt.
- Rivieren voeren minder water aan. Vooral de Wolga telt mee; historisch bracht die gemiddeld ongeveer 250 kubieke kilometer water per jaar naar de Kaspische Zee.
- Ook olie- en gaswinning speelt volgens wetenschappers een rol bij de daling.
Ook de kust bij Aktau verandert. De Wolga mondt uit in het noordelijke deel van de zee, dat juist snel krimpt. Minder aanvoer en meer verdamping werken daar tegelijk door. Voor havens langs die kust maakt dat de vraag hoe lang hun aanlegplaatsen diep genoeg blijven.
De vaarroute krijgt een rekening
Aktau ligt aan de Trans-Kaspische internationale transportroute, een verbinding voor goederenvervoer via Kazachstan en Azerbeidzjan. Alakbar Azizli, duurzaamheidsdirecteur van rederij ASCO, zegt dat veerboten vanuit Kazachstan daardoor minder vracht meenemen. Dat maakt de ondiepe haven ook een probleem voor vervoer verderop in de regio.
Het goedgekeurde baggerwerk in Aktau kost 42 miljard tenge, ongeveer 84 miljoen dollar. Het gaat daarbij om de bevaarbaarheid van één haven. Tel je de bagger- en havenwerkzaamheden in de nabijgelegen haven Kuryk erbij op, dan lopen de kosten samen op tot ongeveer 179 miljoen dollar.
Baggeren kan schepen weer ruimte geven, maar het verandert niets aan de hoeveelheid water in de zee. Een diepere aanlegplaats helpt het vrachtvervoer op korte termijn, terwijl een verder terugtrekkende kust opnieuw aanpassingen kan vragen.
Ook vanuit Rotterdam is dit voorstelbaar
De Nederlandse aardwetenschapper Frank Wesselingh, verbonden aan de Universiteit Utrecht en Naturalis, maakt de gevolgen voorstelbaar met Rotterdam. Als de Noordzee hier twee of drie meter zou zakken, zouden containerschepen de haven niet meer kunnen bereiken. Voor Nederland is dat een vergelijking; bij de Kaspische Zee hebben havens nu al met ondieper water te maken.
Wesselingh en collega’s berekenden dat de Kaspische Zee tegen het einde van deze eeuw nog eens 9 tot 18 meter kan dalen, afhankelijk van de opwarming. In het zwaarste scenario verdwijnt meer dan een derde van het huidige wateroppervlak, een gebied ter grootte van Portugal.
Voor Aktau ligt de eerstvolgende stap dichterbij. De baggerwerkzaamheden moeten eind 2026 klaar zijn. Daarna zou de haven weer schepen met een diepgang van 6 tot 7 meter kunnen ontvangen en volledig kunnen beladen.
Over het onderzoek
De berekening van 9 tot 18 meter voor de Kaspische Zee komt uit onderzoek van Wesselingh en collega’s van de universiteiten van Gießen en Bremen, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Communications Earth & Environment. Zij gebruikten klimaatprojecties om te onderzoeken hoe sterk het peil bij verschillende graden van opwarming kan dalen.
Een afzonderlijke studie over de aanpassing van de haven van Aktau gebruikt eveneens klimaatprojecties. Die rekent met een daling tot 7 meter richting 2100. De onderzoekers namen daarvoor onder meer het hoge-uitstootscenario SSP5-8.5 mee.
