Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In de Peruaanse Amazone stroomt de Shanay-Timpishka over een traject van zo'n 6 kilometer zo heet dat het water plaatselijk bijna kookt. Andrés Ruzo onderzocht de rivier in 2011, maar het raadsel achter die hitte bleek hardnekkiger dan de lokale legende deed vermoeden.
De kokende rivier Shanay Timpishka. Foto: bpguayanavzla
Alsof je bij een bergbeek staat en ineens stoom van het water ziet slaan: in het Peruaanse Amazonegebied gebeurt het echt. De Shanay-Timpishka, ook wel La Bomba, wordt op een lengte van ongeveer zes kilometer zó heet dat metingen pieken rond de 86 graden Celsius laten zien, terwijl andere meetpunten nog hoger uitkomen. In een straal van ruim 700 kilometer is geen actieve vulkaan te vinden, en toch bleef lang onduidelijk waar die extreme hitte vandaan kwam. Toen geowetenschapper Andrés Ruzo de heilige rivier in 2011 mocht onderzoeken, begon een lokale legende langzaam plaats te maken voor een verrassend verhaal uit de diepe ondergrond.
Een val in het water loopt hier fataal af
Wie in de hete stroom terechtkomt, heeft geen tijd om een veilige oever te zoeken. Ruzo mat op sommige plekken 99 graden Celsius, heet genoeg om kleine dieren die erin vallen te doden en voor mensen levensgevaarlijk te zijn.
De rivier ligt afgelegen bij Puerto Inca en wordt al eeuwen omringd door verhalen van inheemse gemeenschappen. De naam Shanay-Timpishka betekent ongeveer: gekookt door de hitte van de zon. Het water laat zich gewoon meten.
Een kinderverhaal bleek toch echt te bestaan
Geofysicus Andrés Ruzo van Southern Methodist University hoorde het verhaal als kind van zijn grootvader. Toen hij later als promovendus aan geothermische kaarten werkte, vroeg hij mijnbouw-, olie- en gasbedrijven naar de rivier. Zij kenden het verschijnsel niet of konden het niet verklaren.
In 2011 kreeg Ruzo als eerste geowetenschapper de zegen van sjamanen om de heilige plek te onderzoeken. Buitenstaanders hadden de verhalen over de hete rivier lang afgedaan als iets uit de lokale overlevering.
De aardkorst werkt hier als een ondergrondse boiler
Onder de rivier zitten breuken in de aardkorst, scheuren waar water doorheen kan zakken. Dat water circuleert enkele kilometers diep, warmt daar op en komt vervolgens weer boven. Zo krijgt de rivier voortdurend heet water aangevoerd.
Ruzo en zijn collega’s kwamen uit op een breuk-gestuurd hydrothermaal systeem: een natuurlijk verwarmingssysteem in de grond, aangedreven door warmte uit de aarde en geleid door scheuren in het gesteente.
De hitte komt niet van een vulkaan. De dichtstbijzijnde actieve vulkaan ligt meer dan 700 kilometer verderop.
Bekend worden brengt ook druk mee
Ruzo bracht de rivier wereldwijd onder de aandacht met een TED Talk die meer dan 2,4 miljoen keer is bekeken. Hij schreef ook een boek over zijn zoektocht, waardoor een verhaal dat vooral lokaal bekend was ineens een internationaal publiek kreeg.
Het gebied is heilig voor de gemeenschappen rond de rivier en tegelijk ecologisch kwetsbaar. Meer bezoekers of plannen om geld te verdienen aan het natuurverschijnsel kunnen de druk op die plek flink vergroten.
Goed om te weten
Geothermie gebruikt warmte uit de aarde. Bij de Shanay-Timpishka komt die warmte vanzelf aan de oppervlakte, via water dat door diepe breuken in de aardkorst stroomt.
Ook voor Nederland is de ondergrond interessant
In Nederland hebben we geen rivier die bijna kookt. Geothermische energie speelt hier wel een rol bij duurzame verwarming. Daarbij wordt warm water uit diepe aardlagen opgepompt en gebruikt voor onder meer warmtevoorziening, waarna het afgekoelde water weer de grond in gaat.
Een scheur, een waterlaag en warmte op diepte kunnen samen een systeem vormen dat aan de oppervlakte totaal onverwacht uitpakt.
Over het onderzoek
Ruzo onderzocht de rivier met veldwerk en temperatuurmetingen, nadat hij in 2011 toegang had gekregen tot het gebied. Hij testte verschillende verklaringen voordat hij met zijn team concludeerde dat de diepe breuken de hitte naar de rivier brengen.
Zijn werk bleef niet beperkt tot de promotietijd aan Southern Methodist University. Ruzo werd later National Geographic Explorer, en gebruikte die rol om onderzoek naar de Shanay-Timpishka verder onder de aandacht te brengen.
