Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op Java ligt Kawah Ijen, met een kratermeer waarvan de pH onder 0,3 kan zakken. Rond de krater winnen meer dan tweehonderd mijnwerkers al sinds 1968 zwavel, terwijl giftige dampen en steile paden het werk gevaarlijk maken.
Het turquoise zure kratermeer van Kawah Ijen, met mijnwerkers die zwavel winnen tussen de rook. Beeld: Sémhur ( talk ), CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Een metalen voorwerp dat in water verdwijnt, klinkt als een slecht idee uit een sciencefictionfilm, maar op Java is het dagelijkse werkelijkheid. In de krater van Kawah Ijen ligt het grootste sterk zure meer ter wereld, zo’n kilometer lang en ongeveer 200 meter diep, met turquoise water vol opgelost metaal. Zodra het donker wordt, lichten ontsnappende zwavelgassen elektrisch blauw op, een spectaculair gezicht dat geen blauwe lava is. Rond diezelfde krater breken mijnwerkers al sinds 1968 zwavel los, terwijl de zure dampen en de zware lasten de schoonheid van de plek een gevaarlijke prijs geven.
Een nachtelijk lichtspektakel
De blauwe gloed ontstaat pas wanneer zwaveldioxide en waterstofsulfide uit de krater in aanraking komen met zuurstof. Door de hoge temperatuur vliegen die gassen in brand, waardoor ze elektrisch blauw oplichten.
Een deel van het gas koelt onderweg af en verandert in vloeibare zwavel. Die brandende zwavel stroomt vervolgens over de helling, met elektrisch blauwe vlammen die je alleen goed ziet in het donker.
Lava kan geen blauw licht uitstralen, ook al wordt het verschijnsel vaak zo genoemd.
Water dat metaal meeneemt
De combinatie van extreme zuurgraad en opgeloste metalen geeft het water zijn turquoise tint, terwijl dezelfde chemische cocktail materialen kan aantasten.
De pH schommelt rond 0,2 tot 0,5. Ter vergelijking: een pH van 7 is neutraal, dus dit water zit aan de uiterste zure kant van de schaal. Metingen in het kratermeer kwamen zelfs uit op een pH onder 0,3.
Goed om te weten
De actieve krater van Kawah Ijen ligt op ongeveer 2.386 meter hoogte, als onderdeel van het grotere Ijen-vulkaancomplex.
Zwavel sjouwen door een giftige wolk
Meer dan tweehonderd mijnwerkers winnen rond de krater nog altijd zwavel met de hand. Ze hakken vaste brokken los met ijzeren staven, op een plek waar giftige dampen voortdurend uit de grond komen.
Daarna volgt het zwaarste deel. Een lading weegt meestal 70 tot 100 kilo en moet over steile paden naar beneden worden gedragen. Voor elke afgeleverde mand krijgen arbeiders ongeveer 6,4 euro per lading; sommigen lopen meerdere keren per dag.
“Zonder masker kun je niet lang dicht bij een dichte wolk zuur gas blijven.”
Fotograaf Olivier Grunewald
Bescherming is lang niet altijd beschikbaar. Giftige zwavelgassen, steile routes en plotselinge gasuitbarstingen of stoomexplosies hebben al meerdere mijnwerkers het leven gekost. De winning draait hier al sinds 1968.
De vervuiling stopt niet bij de krater
Het zure water verlaat de vulkaan via de Banyupahit-rivier. Die rivier is 45 kilometer lang en voert zuur en zware metalen mee door een dichtbevolkt gebied stroomafwaarts.
Het ecosysteem langs de Banyupahit krijgt te maken met water dat rechtstreeks uit een van de zuurste kratermeren ter wereld komt.
Grondstoffenwinning kan lokaal een enorme prijs hebben, zelfs wanneer het gaat om een materiaal dat uit een vulkaan komt. Zwavel is hier een last die dagelijks op iemands schouders belandt.
Over de studie
Vulkanologen Delmelle en Bernard onderzochten de chemie van het kratermeer en de gevolgen voor de Banyupahit-rivier. Hun onderzoek laat zien hoe uitzonderlijk zuur het water is en hoe metalen vanuit de krater het omliggende watersysteem bereiken.
De vulkaan zelf barstte voor het laatst uit in 1999. Sinds juli 2012 staat Kawah Ijen op waakzaam niveau, omdat gasuitbarstingen en freatische erupties, explosies door plotseling vrijkomend stoom, een reëel risico blijven.
