Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Sinds 2020 ligt de 74 meter lange MD-160 op een strand in Dagestan. De enige voltooide Lun-klasse ekranoplan moest een toeristische trekpleister worden en wacht nog altijd op een tweede leven.
Een Sovjet ekranoplan, een groot amfibievoertuig met karakteristieke buisvormen en vleugels, staat op het strand aan een zee. Beeld: Wikipedia.
Op een strand aan de Kaspische Zee ligt een machine die eruitziet alsof hij uit een vergeten sciencefictionfilm is gerold. De MD-160 was de enige voltooide Lun-klasse ekranoplan: een 380 ton zwaar Sovjetwapen met acht straalmotoren en zes P-270 Moskit-antischeepsraketten. Tijdens de Koude Oorlog moest dit hybride voertuig, ergens tussen een schip en een vliegtuig in, laag boven het water razen om moeilijk te onderscheppen te zijn. De grilligheid van de zee maakte duidelijk hoe kwetsbaar dat spectaculaire idee in de praktijk was.
Gebouwd in de laatste jaren van de Sovjet-Unie
De MD-160 kwam tussen 1986 en 1991 van de werf, in de laatste, onrustige jaren van de Sovjet-Unie, toen beide machtsblokken nog zochten naar militaire voorsprong op zee.
De afmetingen waren ronduit fors. Het toestel was langer dan een Boeing 747 en moest op zee opduiken voordat tegenstanders goed doorhadden wat er aankwam. De raketten stonden telkens per twee op de romp gemonteerd, klaar voor aanvallen op oorlogsschepen.
Goed om te weten
De NAVO kende de P-270 Moskit-raket onder de naam SS-N-22 Sunburn. Die codenaam was bedoeld om militaire systemen van tegenstanders herkenbaar te kunnen aanduiden.
De lucht onder de vleugels deed het werk
Het geheim zat in het grondeffect. Vloog de MD-160 vlak boven een glad wateroppervlak, dan werd de lucht tussen de vleugels en de zee samengeperst tot een soort onzichtbaar luchtkussen.
Dat gaf veel extra draagkracht en minder luchtweerstand. De ideale hoogte lag tussen 1,5 en 3 meter boven het water, veel lager dan een gewoon vliegtuig ooit zou vliegen. Je kunt het een beetje vergelijken met je hand die vlak over een tafel glijdt: hoe dichterbij, hoe sterker je de luchtlaag ertussen voelt.
Voor de ontwerpers was dat een slimme manier om snelheid en bereik te combineren. Maar de machine had nauwelijks speelruimte. Zodra de golven hoger werden, verdween de rustige, vlakke baan die zo’n ekranoplan nodig had.
In dienst, maar nauwelijks inzetbaar
De marine nam de MD-160 in 1987 in gebruik bij de basis in Kaspiysk, aan de Kaspische Zee. Veel verder dan een beperkt operationeel bestaan kwam het toestel niet. Voor een wapen dat op open zee moest kunnen opereren, was afhankelijkheid van kalm weer een groot probleem.
Aan het einde van de jaren negentig ging de MD-160 uit dienst. Daarna stond hij meer dan twintig jaar weg te roesten op de marinebasis in Kaspiysk, terwijl liefhebbers hem vooral nog herkenden op satellietbeelden.
- Bouwperiode: 1986 tot 1991
- Indienststelling: 1987
- Buiten dienst: eind jaren negentig
- Stilstand in Kaspiysk: ruim twintig jaar
De verhuizing liep vast op het strand
In 2020 moest het gevaarte alsnog een nieuw leven krijgen als publiekstrekker bij het geplande Patriot Park in Derbent. De sleepoperatie begon op 31 juli 2020 en zou vanaf Kaspiysk 14 uur duren, maar liep al voor aankomst mis.
De MD-160 raakte vast in de golven en bleef daar maanden liggen. Uiteindelijk werd hij helemaal het strand op getrokken, ten zuiden van Derbent, waar zout, wind en zand sindsdien vrij spel hebben. Ook zijn laatste reis werd bepaald door een zee die hij ooit moest beheersen.
Restauratie moet de reus weer toonbaar maken
Eind 2024 doken plannen op om de buitenkant van het gevaarte te herstellen. In 2025 volgden opnieuw berichten over restauratie, en in het najaar begonnen werkzaamheden aan delen van het exterieur en interieur.
De restauratieplannen mikten eerder op een afgerond museumstuk in 2025, maar het wrak ligt nog altijd op het strand bij Derbent. De volgende stap is vooral praktisch: bepalen hoeveel van de aangetaste romp nog te redden valt.
