Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Geparfumeerde schoonmaakmiddelen verspreiden nanodeeltjes die diep in je longen doordringen. Dat blijkt uit onderzoek van de Purdue University. Binnen een paar minuten schoonmaken ontstaan al miljarden deeltjes. Onderzoekers raden daarom aan om vaker geurloze producten te gebruiken en goed te ventileren.
Schoonmaakmiddelen met geurtjes verspreiden nanodeeltjes die diep in de longen doordringen. Foto: iStock – demaerre
Wat ruik je eigenlijk als iets “schoon” ruikt?
Veel mensen denken bij een schone ruimte aan citrus, dennen of bloemen. Dat komt doordat deze geuren vaak in schoonmaakmiddelen zitten. Een onderzoeksteam onder leiding van Brandon Boor ontdekte iets opvallends. Geurstoffen in schoonmaakmiddelen, zowel gewone als producten met etherische olie, reageren snel met de lucht. Daarbij ontstaan nanodeeltjes. Deze deeltjes kunnen diep in de longen terechtkomen als je ze inademt. Daar kunnen ze irritatie en ontstekingen veroorzaken, of zelfs in de bloedbaan terechtkomen.
Om die blootstelling te beperken, adviseert het team om geurloze producten te gebruiken. Zet ook de afzuigkap aan tijdens het schoonmaken. En gebruik geen apparaten die ozon aanmaken.
De onderzoekers presenteerden hun resultaten tijdens de najaarsbijeenkomst van de American Chemical Society, die van 23 tot 27 augustus 2026 in Chicago plaatsvond.
“We laten zien dat reacties tussen ozon binnenshuis en geurstoffen uit schoonmaakmiddelen nanodeeltjes vormen”, zegt Boor. Hij is universitair docent civiele techniek aan Purdue University en onderzoekt de luchtkwaliteit binnenshuis. “De ademhalingsdosis die je daarvan binnenkrijgt, is vergelijkbaar met of zelfs hoger dan wanneer je langs een drukke weg staat. De deeltjes verschillen wel van samenstelling, maar de totale dosis kan hoger uitvallen. Je ziet geen rook, stof of nevel in de lucht. Je denkt juist dat de lucht heerlijk fris ruikt, dus dat het wel schoon moet zijn.”
Binnenshuis gaat de chemische reactie sneller
Boor werkt samen met collega Nusrat Jung, ook universitair docent civiele techniek aan Purdue. Ze begonnen tijdens de coronapandemie met onderzoek naar het effect van schoonmaakmiddelen en desinfecteermiddelen op de binnenlucht. Toen viel hen op hoe sterk geparfumeerd veel van deze producten zijn. “Dat is vaak bedoeld om een prettige geur in huis te creëren”, zegt Boor. “Maar schone lucht hoort niet te ruiken naar sterk geconcentreerd citrusfruit. Eigenlijk hoort schone lucht nergens naar te ruiken.”
Atmosfeerchemici wisten al langer dat terpenen uit planten, zoals pineen uit dennenbomen, reageren met ozon. Daarbij ontstaan nanodeeltjes in de lucht. Deze deeltjes klonteren samen en worden op den duur groot genoeg om wolken te vormen. In een bos zijn de terpeenniveaus relatief laag, waardoor deze deeltjesvorming langzaam verloopt.
Bij het gebruik van geparfumeerde producten binnenshuis komen terpenen vrij. Dat gebeurt doordat de geurstoffen verdampen vanaf oppervlakken of uit sprayvloeistof. Bekende terpenen in schoonmaakvloeistoffen zijn pineen, limoneen (citroen), thymol (tijm) en linalool (lavendel). De concentraties hiervan liggen veel hoger dan wat je normaal buiten aantreft. Daardoor kan het terpeenniveau in de lucht tijdens het schoonmaken tientallen tot honderden keren hoger zijn dan in een bos, zegt Boor.
Binnen enkele minuten al miljarden deeltjes
Om te onderzoeken wat er tijdens gewoon schoonmaken gebeurt, testten de onderzoekers geparfumeerde vloeibare producten en desinfecterende sprays en doekjes met plantaardige stoffen. Dat deden ze in een modelhuis op de campus van Purdue. Dit “tiny house” heeft een echte keuken, houten vloeren en een badkamer. Daar bleek dat dezelfde chemische reactie die buiten plaatsvindt, binnenshuis sneller gaat en tot hogere concentraties leidt. Dat heeft gevolgen voor de gezondheid.
Activiteiten zoals dweilen, aanrechten sprayen en oppervlakken schoonvegen met geparfumeerde producten leverden miljarden tot triljoenen deeltjes op. Hoeveel precies, hing af van het gebruikte product. De meeste deeltjes waren tussen de 1 en 30 nanometer groot. Dat is zo klein dat gewone luchtkwaliteitsmeters voor thuisgebruik ze vaak niet oppikken.
Doordat de deeltjes zo klein zijn, kunnen ze diep in de luchtwegen terechtkomen. Daar kunnen ze irritatie en ontstekingen veroorzaken, of zelfs in de bloedbaan terechtkomen.
Wat de onderzoekers het meest verraste, was hoe snel dit gebeurde. Het kostte maar een paar minuten. “Tegen de tijd dat je klaar bent met schoonmaken, heb je al veel nanodeeltjes gevormd en ingeademd”, zegt Boor.
Ook UV-lampen spelen een rol
Boor deed samen met collega-hoogleraar Ernest Blatchley nog een ontdekking. Als je tegelijk de lucht desinfecteert met kiemdodende UV-C lampen én oppervlakken schoonmaakt met geparfumeerde producten, ontstaat er extra veel kans op nanodeeltjes. Dat komt doordat deze lampen reageren met zuurstof in de lucht en daarbij ozon vormen. In het testhuis steeg het ozonniveau hierdoor naar 20 tot 40 deeltjes per miljard. Dat is vergelijkbaar met, maar iets lager dan, het ozonniveau buiten tijdens de proeven.
De combinatie van meer ozon en hoge terpeenconcentraties zorgde voor nog meer deeltjesvorming in het testhuis. Dat kan extra risico’s opleveren bij het inademen.
Zo beperk je je blootstelling
Boor wil met deze bevindingen vooral consumenten informeren, niet bang maken. Hij geeft een paar praktische tips:
- Kies voor producten met weinig of geen geur.
- Gebruik niet meerdere geparfumeerde producten tegelijk tijdens één schoonmaakbeurt.
- Zet de afzuigkap aan of open ramen om te ventileren.
- Combineer geparfumeerde schoonmaakmiddelen niet met ozon producerende apparaten, zoals verre UV-C lampen.
“Schoonmaken haalt virussen en bacteriën van oppervlakken, dat is belangrijk om te weten”, zegt Boor. “Maar het kan ook onzichtbare luchtvervuiling veroorzaken. Je ziet geen stof of rook in de lucht, maar deze deeltjes vormen zich wel degelijk.”
