Een Sovjetsysteem uit 1985 kan nog altijd zelf kernraketten lanceren, en volgens experts staat het mogelijk nog aan

Een uitgevallen telefoonverbinding is meestal irritant, maar in een nucleaire crisis kan het wegvallen van alle communicatie juist een gevaarlijk signaal worden. Perimeter, sinds januari 1985 in dienst, is gebouwd rond een commandoraket die zelfs bij radiostoring lanceerbevelen naar Russische raketsilo’s kan verspreiden. Toen Wired-journalist Nicholas Thompson het systeem in 2009 voor een groot publiek beschreef, werd duidelijk hoe dun de grens kan zijn tussen technische zekerheid en geautomatiseerde escalatie, met gevolgen die ook Europa zouden raken.

Vier signalen kunnen de stilte doorbreken

Perimeter draagt ook de technische aanduiding 15E601. Het systeem let op seismische trillingen, lichtflitsen, straling en overdruk, signalen die samen op een nucleaire explosie kunnen wijzen.

Daarachter zit het principe fail-deadly. Valt de politieke en militaire commandoketen weg na zo’n aanval, dan kan Perimeter alsnog een bevel voor een kernreactie doorgeven.

De bedoeling is dat een tegenaanval mogelijk blijft wanneer de mensen die normaal een besluit nemen, niet meer bereikbaar zijn.

De officiële bevestiging

Generaal Sergej Karakajev, destijds commandant van de Russische Strategische Rakettroepen, bevestigde in 2011 publiekelijk dat Perimeter bestond en operationeel voor gevechtsdienst was. Daarmee kwam een einde aan jaren waarin autoriteiten na de val van de Sovjet-Unie weinig kwijt wilden over het systeem.

Karakajev zei in datzelfde gesprek dat Russische kernwapens de Verenigde Staten binnen 30 minuten zouden kunnen vernietigen. Het was vooral een boodschap over afschrikking: een aanvaller moet ervan uitgaan dat Rusland altijd kan terugslaan.

Goed om te weten
Perimeter vuurt zelf geen kernkoppen af. Het stuurt het lanceerbevel door naar silo’s met intercontinentale ballistische raketten, raketten die een ander continent kunnen bereiken.

De raket die een bevel verspreidt

Als Perimeter in actie komt, vertrekt een commandoraket met een radiokop. Die vliegt over de volle lengte van Rusland en zendt onderweg codes uit naar de raketsilo’s, zoals ook blijkt uit de bekende beschrijving van de commandoraket.

De techniek staat los van de gewone communicatienetwerken. Daardoor kunnen silo’s ook een bevel ontvangen als andere verbindingen zijn uitgevallen of worden gestoord.

Een systeem dat moet voorkomen dat een aanval zonder antwoord blijft, moet tegelijk voorkomen dat foutieve signalen tot een onomkeerbaar besluit leiden.

Langzaam kwam het geheim naar buiten

Voormalig kolonel Valery Yarynich hielp Perimeter bouwen bij de Sovjet Strategische Rakettroepen en de Generale Staf. Hij publiceerde al in 1993 over het systeem, samen met kernwapenexpert Bruce Blair, en sprak later uitgebreid met journalist Nicholas Thompson.

Thompson bracht Perimeter op 21 september 2009 onder de aandacht van een groot internationaal publiek. In datzelfde jaar verscheen ook het boek van journalist en Pulitzerprijswinnaar David E. Hoffman, voormalig correspondent in Moskou voor The Washington Post, over de nucleaire wapenwedloop en de erfenis van Perimeter.

“We weten niet echt of er nog steeds een schakelaar in het Kremlin is.”
David E. Hoffman, journalist en Pulitzerprijswinnaar

Hoffman denkt wel dat het commandosysteem en de commandoraketten nog bestaan en functioneren. Bestaan is iets anders dan weten of het systeem op een willekeurig moment daadwerkelijk is ingeschakeld.

Over het onderzoek

De laatste publieke bevestiging door een hoge Russische militaire commandant dateert uit 2011. Een officiële verklaring die daarna bevestigt dat Perimeter vandaag actief staat, is uitgebleven.

Russische staatsmedia suggereren wel dat het systeem is uitgebreid met radar voor vroegtijdige waarschuwing en nieuwe hypersonische raketten. Technische details en een officiële bevestiging van die vermeende modernisering zijn er niet.