Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Arecibo-radiotelescoop was decennialang onmisbaar voor onderzoek naar het heelal en planetoïden. Na de instorting in 2020 kiest de NSF niet voor herbouw, maar voor een STEM-centrum op de historische locatie.
De Arecibo telescoop in betere tijden. Foto: iStock – dennisvdw
Diep in een karstheuvel in Puerto Rico lag sinds 1963 een schotel van 305 meter breed, met daarboven een stalen platform dat aan een wirwar van kabels hing. Toen in augustus 2020 de eerste kabel brak en later ook een hoofdkabel het begaf, werd duidelijk hoe kwetsbaar dit technische monument was geworden. De ravage betekende meer dan het verlies van een opvallend bouwwerk: onderzoekers raakten een instrument kwijt dat onder meer hielp bij het volgen van mogelijk gevaarlijke planetoïden.
De schotel kon zelf niet bewegen
Arecibo bleef ruim een halve eeuw de grootste radiotelescoop ter wereld. Pas in 2016 nam de Chinese FAST-telescoop dat record over. De vaste metalen spiegel kon niet draaien zoals een gewone telescoop, waardoor de ontvangstapparatuur hoog boven de schotel moest hangen.
Dat systeem maakte de installatie bijzonder precies. De ontvangers op 137 meter hoogte vingen radiosignalen uit de ruimte op en hielpen bij de eerste detectie van een planeet buiten ons zonnestelsel. Arecibo leverde ook bewijs voor zwaartekrachtgolven uit een dubbel pulsarsysteem, twee snel ronddraaiende sterresten die om elkaar heen draaien.
Goed om te weten
Een radiotelescoop vangt radiogolven op in plaats van zichtbaar licht. Daarmee kun je objecten bestuderen die voor gewone telescopen nauwelijks te zien zijn.
Na de tweede kabel was repareren te gevaarlijk
Het hangende ontvangstplatform boven de schotel van het Arecibo Observatory. Beeld: Adli Wahid, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.
De breuk van een hulpkabel in augustus 2020 had een gat in de reflector geslagen. Toen in november ook een dragende hoofdkabel knapte, bleek dat het probleem veel groter was dan schade aan de schotel alleen. De kabels moesten het gewicht van het platform boven de kom dragen. Forensisch onderzoek, uitgevoerd in opdracht van de University of Central Florida en de NSF, wees een commissie van de National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine naderhand aan als hoofdoorzaak versnelde zinc creep (kruip) in de zinkvulling van de kabelankers.
De Amerikaanse National Science Foundation, de NSF, besloot op 19 november 2020 de telescoop definitief buiten gebruik te stellen. Technici konden de constructie niet veilig genoeg inspecteren of repareren. Het risico dat er nog meer kabels zouden breken, was simpelweg te groot.
900 ton staal kwam naar beneden
Op 1 december 2020 ging het alsnog mis, rond 8 uur ’s ochtends. Het ontvangplatform van 900 ton viel vanaf 152 meter hoogte op de reflector. In een paar seconden waren zowel het hangende platform als de grote schotel verwoest.
Er raakte niemand gewond, omdat het terrein al was ontruimd. Drones die de kwetsbare installatie in de gaten hielden, legden de instorting vast. Die beelden lieten vooral zien hoe afhankelijk het hele bouwwerk was van een beperkt aantal dragende kabels.
- De schotel was na de klap volledig vernield.
- De steuntorens en kabelconstructie liepen zware schade op.
- Veilig herstel op de bestaande plek was daarna uitgesloten.
Een gat in de ruimtevaart
Arecibo werkte ook als radar voor de planetaire verdediging van NASA en kon de banen van objecten dichtbij de aarde heel nauwkeurig meten. Bij een planetoïde die langs onze planeet scheert, maakt zo’n meting het verschil tussen een grove schatting en een betrouwbare baanberekening.
Een grote radiotelescoop bouw je niet zomaar opnieuw: de locatie, de techniek en decennia aan meetervaring komen allemaal samen in één instrument.
Herbouw zou naar schatting 400 miljoen dollar kosten. De NSF besloot dat bedrag niet vrij te maken binnen haar onderzoeksprioriteiten. Daarmee kwam er een definitief einde aan Arecibo als werkende radiotelescoop.
De plek krijgt een andere taak
Sinds oktober 2022 wordt de locatie omgebouwd tot een STEM-onderwijscentrum. STEM staat voor wetenschap, technologie, techniek en wiskunde. Scholieren, studenten en onderzoekers kunnen er straks leren en werken, zonder de reusachtige antenne die de plek wereldberoemd maakte.
FAST heeft inmiddels de rol van grootste radiotelescoop op het wereldtoneel overgenomen. Op de voormalige Arecibo-locatie werkt de NSF de komende jaren verder aan het onderwijscentrum, met een geraamd herbouwbedrag van 400 miljoen dollar dat nooit is vrijgemaakt.
