Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Voor de Drieklovendam moesten meer dan 1,8 miljoen mensen verhuizen en verdwenen 15 steden onder water. Het megaproject veranderde de Yangtze in een verkeersader, terwijl stroomafwaarts de ecologische rekening groeit.
De enorme afmetingen van de Drieklovendam in China. Foto: iStock – ClaudineVM
De Drieklovendam is een complete hertekening van een rivierlandschap. Achter de 185 meter hoge dam ontstond een stuwmeer van 660 kilometer lang, terwijl schepen er sinds 18 september 2016 met een lift overheen kunnen, tot 3.000 ton per keer. De ingreep maakte vervoer over de Yangtze sneller en goedkoper, maar hield ook jaarlijks 123 miljoen ton sediment tegen. Ook de vorm van de rivier en het leven langs haar oevers veranderen mee.
Hele dorpen maakten plaats voor water
Het stuwmeer bevat 39,3 miljard m³ water en beslaat 1.084 km². Het waterpeil steeg op sommige plekken meer dan 170 meter, waardoor een gebied dat ooit uit diepe rivierkloven bestond, veranderde in een langgerekte binnenzee.
Onder dat water verdwenen 116 dorpen, 1.300 historische en archeologische plekken en 600 km² landbouwgrond. Dat laatste waren juist de vruchtbare akkers langs de rivier, waar boeren generaties lang van leefden.
De oorspronkelijke planning ging uit van 846.200 mensen die zouden verhuizen. Eind 2007 lag de verwachting al tussen 1,8 en 2 miljoen inwoners, doordat ook mensen buiten de eerste overstromingszone moesten wijken voor nieuwe wegen, steden en voorzieningen.
Veel nieuwe woonplaatsen verrezen hoger tegen de hellingen, soms maar een paar kilometer van het oude dorp. Bewoners kregen vaak grotere huizen en betere toegang tot scholen en zorg, maar hun oude buurt, graven en lokale geschiedenis bleven achter op de bodem van het stuwmeer.
Schepen gaan er letterlijk omhoog
Voor grote vrachtschepen zijn er twee routes langs de dam. De dubbele sluizenstraat is bijna 1.500 meter lang en heeft in elke richting vijf sluiskamers, waarvan vier 280 meter lang zijn en één 350 meter.
- De sluizen kunnen schepen tot 10.000 ton verwerken.
- De scheepslift heeft een bak van 120 meter lang, 18 meter breed en 3,5 meter diep.
- Per rit verplaatst die bak 7.560 ton water.
Via de sluizen duurt de passage ongeveer 2,5 uur. De lift doet er 40 minuten over om een schip 120 meter hoger of lager te brengen. Dit is de grootste scheepslift ter wereld, groter dan de bekende lift bij Strépy-Thieu in België.
De rivier schuurt zichzelf uit
Sluisdeuren en scheepsliften zijn goed zichtbaar, maar de grootste verandering speelt zich stroomafwaarts af. De rivier krijgt veel minder slib mee en gaat daardoor harder in haar eigen bedding snijden. Dat heet erosie, en die kan zich honderden kilometers verderop voortzetten.
Onderzoek naar de Yangtze, onder leiding van S. L. Yang van East China Normal University in Shanghai, laat zien dat de hoogste afvoer na de aanleg met een factor 1,3 veranderde. De concentratie zwevend sediment week met een factor 3,0 af, terwijl het sedimenttransport met een factor 3,8 veranderde. Zulke verschuivingen raken zandbanken, oevers en leefgebieden van soorten die zijn aangepast aan de oude stroom.
Voor de scheepvaart pakte de dam juist gunstig uit. Het jaarlijkse vervoer over de rivier groeide van 10 miljoen naar 50 miljoen ton, terwijl de transportkosten met 27 procent daalden. De vaarweg werd voorspelbaarder voor vracht, maar het ecosysteem verloor een belangrijke natuurlijke aanvoer.
Een bouwplaats van ongekende omvang
In de dam en bijbehorende werken zit 27,2 miljoen m³ beton en 463.000 ton staal. Voor het grondwerk werd 102,6 miljoen m³ aarde en gesteente verplaatst, een klus die bijna 15 jaar duurde.
Goed om te weten
De gebruikte hoeveelheid staal komt overeen met ongeveer 63 Eiffeltorens. Dat geeft een idee van de schaal van één waterkrachtproject.
De Drieklovendam laat zien hoe lastig de rekensom bij megaprojecten is. Goedkopere logistiek en veel elektriciteit staan naast verdwenen landbouwgrond, verplaatste gemeenschappen en een rivier die fysiek anders gaat functioneren.
Ook Europa kent die afweging
In Nederland en Europa spelen vergelijkbare vragen bij waterkracht, rivierverruiming, dijkversterking en nieuwe energie-infrastructuur. Grote ingrepen kunnen veiligheid of duurzame stroom opleveren, maar veranderen vaak ook de natuur en het dagelijks leven van mensen in het gebied.
Bij toekomstige projecten komt sedimentbeheer steeds vaker op tafel: slib bewust doorlaten, opvangen of elders terugbrengen zodat rivierbeddingen en delta’s minder snel afslijten. Ook ecologische compensatieprojecten moeten verlies van leefgebied beperken.
Bij de Yangtze moet nog blijken of zulke maatregelen de langetermijneffecten kunnen dempen. Het jaarlijkse sedimenttransport van de rivier veranderde na de bouw van de dam met een factor 3,8, en die verschuiving blijft nog jaren doorwerken.
