Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In 1982 verdween de Sovjet-onderzeeƫr K-27 met twee kernreactoren naar de bodem van de Karazee, vlak bij Nova Zembla. Rusland wil het wrak vanaf 2027 bergen, maar hoe lang de afdichting nog standhoudt is onzeker.
Als de huid het begeeft kan de inhoud van oude onderzeeĆ«rs gevaar opleveren. Foto: iStock – MihailDechev
De K-27 was al berucht voordat hij verdween: een reactorongeval in 1968 kostte negen bemanningsleden het leven en maakte tientallen anderen ziek. In de twee experimentele reactoren zat bij het afzinken zo’n 90 kilo hoogverrijkt uranium-235, materiaal dat zelfs decennia later bijzondere risico’s met zich meebrengt. Rusland werkt toe naar een bredere sanering van radioactieve erfenissen in het noordpoolgebied.
Een gevaarlijke lading vlak onder het wateroppervlak
Stepovoy Bay is een baai bij Nova Zembla. De K-27 ligt daar sinds 6 september 1982 op ongeveer 33 meter diepte, dicht genoeg bij de zeebodem om berging technisch ingewikkeld te maken.
- De onderzeeƫr had VT-1-reactoren, een toen unieke techniek waarbij lood en bismut de warmte afvoeren.
- Elke reactor leverde circa 73 MW, vergelijkbaar met het vermogen van een kleine elektriciteitscentrale.
- De gezamenlijke radioactiviteit bedroeg bij het afzinken naar schatting 36,6 petabecquerel.
Een becquerel telt radioactief verval: 1 petabecquerel is 1.000.000.000.000.000 becquerel. Dat getal zegt hoeveel radioactief materiaal er destijds met het wrak mee naar beneden ging.
De storing begon op zee
Op 24 mei 1968 zakte het vermogen van de stuurboordreactor plotseling tijdens een vaart op zee. Bij het ongeluk raakten 83 opvarenden gewond; 40 van hen kregen acute stralingsziekte, waarbij een lichaam in korte tijd een zeer hoge dosis straling oploopt.
De onderzeeƫr bleef daarna jarenlang aan de kant liggen. In februari 1979 volgde de officiƫle buitendienststelling, omdat reparatie onmogelijk bleek en ontmanteling van de reactoren te riskant werd geacht. Drie jaar later verdween de onderzeeƫr op de bodem van de Karazee.
De risico’s liggen niet bij Ć©Ć©n wrak
De K-27 geldt bij Russische autoriteiten als het gevaarlijkste radioactieve overblijfsel uit de Koude Oorlog in de Arctische wateren. In die regio liggen naar schatting nog zo’n 1.000 nucleaire risico’s op zee en op land, van afval tot gezonken materieel.
Zes van de gevaarlijkste objecten op de Arctische zeebodem bevatten samen meer dan 90 procent van alle radioactiviteit die daar op de bodem ligt.
Goed om te weten
Een kernreactie kan opnieuw op gang komen als splijtbaar materiaal onder ongunstige omstandigheden bij elkaar komt. Juist hoogverrijkt uranium maakt dat risico bij de K-27 bijzonder.
2027 moet het jaar van de berging worden
Rosatom heeft geld gereserveerd voor de berging en wil de K-27 samen met de gezonken K-159 aanpakken. De voorbereidingen staan voor 2026 op de agenda; de feitelijke werkzaamheden moeten vanaf 2027 beginnen.
Radioactief afval houdt zich niet aan landsgrenzen zodra het in zee terechtkomt.
Een regeringsdecreet legt de lat hoog: de meest risicovolle gebieden met gezonken nucleair en radioactief materiaal moeten tussen 2031 en 2035 zijn gesaneerd. Hoe langer het metalen omhulsel van de K-27 onder water ligt, hoe meer druk er op die planning komt te staan.
Over het onderzoek
Bellona presenteerde in 2012 onderzoek naar de K-27, waarbij geen aantoonbare radioactieve lekkage uit het wrak werd gevonden.
Hetzelfde onderzoek van Bellona stelde vast dat het uranium in de reactoren nog steeds een risico op een ongecontroleerde kernreactie kan vormen.
