Waar gaat dit over:
Nieuw onderzoek uit Leiden laat zien dat stijgende CO₂-concentraties voedselgewassen calorierijker maken, maar tegelijk minder voedzaam en mogelijk zelfs schadelijk.
Waarom wil je dit lezen:
Omdat dit betekent dat ondervoeding kan toenemen, zelfs als er genoeg eten is. Ook in rijke landen.
Minder voeding in een volle maag
Een bord aardappelen en bonen lijkt vandaag nog een gezonde maaltijd. Maar in de toekomst kan datzelfde gerecht tekortschieten. Door de stijgende hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer veranderen planten namelijk van samenstelling. Ze groeien sneller en bevatten meer calorieën, maar leveren minder essentiële voedingsstoffen.
Onderzoekers van de Universiteit Leiden analyseerden data uit tientallen internationale studies en publiceerden hun bevindingen in Global Change Biology. Hun conclusie is ongemakkelijk. Gemiddeld daalt het gehalte aan belangrijke stoffen zoals ijzer, zink en eiwit met zo’n 4 procent. In sommige gewassen loopt dat zelfs op tot bijna 40 procent. Tegelijkertijd stijgt het caloriegehalte, wat het risico op overgewicht vergroot. Er zijn bovendien aanwijzingen dat ook schadelijke stoffen zoals lood zich sterker kunnen ophopen, al is daar nog meer onderzoek voor nodig.
Verborgen honger
Wereldwijd zijn miljarden mensen afhankelijk van een klein aantal basisgewassen, vooral rijst en tarwe. Juist deze gewassen verliezen aantoonbaar voedingswaarde naarmate het CO₂-niveau stijgt. Dat maakt het probleem groter dan alleen een tekort aan voedsel.
De onderzoekers spreken van verborgen honger. Mensen krijgen genoeg calorieën binnen, maar te weinig micronutriënten om gezond te blijven. Dat kan leiden tot groeistoornissen, verminderde weerstand en chronische ziekten, ook bij groepen die nu nog als goed gevoed gelden.
Waarom economische groei dit niet oplost
Het onderzoek laat zien dat voedselzekerheid vaak te smal wordt opgevat. Het gaat niet alleen om opbrengst per hectare of betaalbaarheid, maar ook om wat er daadwerkelijk in dat voedsel zit. Een hogere productie zegt weinig als de voedingskwaliteit achteruitgaat.
Opvallend is dat dit effect al speelt. De onderzoekers gebruikten 350 parts per million CO₂ als historisch uitgangspunt en bekeken wat er gebeurt bij 550 ppm, een niveau dat deze eeuw waarschijnlijk wordt bereikt. Met de huidige concentratie van ongeveer 425 ppm zijn we al ver op weg. Volgens de studie is ons dieet nu waarschijnlijk al minder voedzaam dan enkele decennia geleden.
Ook kassen zijn geen veilige haven
De bevindingen raken niet alleen de open landbouw, maar ook de intensieve voedselproductie. In kassen wordt vaak extra CO₂ toegevoegd om planten sneller te laten groeien. Dat verhoogt de opbrengst, maar kan tegelijkertijd de concentratie mineralen in groenten verlagen.
Dat is wrang, want juist kassen spelen een steeds grotere rol in de voedselvoorziening. De onderzoekers pleiten ervoor om naast voedselzekerheid (beschikbaarheid) ook voedingszekerheid (voedingswaarde) centraal te zetten in landbouwbeleid en innovatie.
Minder uitstoot, beter eten
Het goede nieuws is dat dit geen onvermijdelijk lot hoeft te zijn. Scenario’s met snelle emissiereductie laten zien dat het grootste deel van het voedingsverlies kan worden voorkomen. Hoe lager de uitstoot, hoe kleiner het effect van CO₂ op de samenstelling van gewassen.
In strengere klimaatscenario’s kan tot 70 procent van het gemodelleerde voedingsverlies optreden. In een pad dat in lijn ligt met de anderhalve graad doelstelling blijft dat verlies veel beperkter en kan het op de lange termijn zelfs worden teruggedraaid.
Conclusie
De klimaatcrisis raakt niet alleen het klimaat, maar ook de kwaliteit van ons dagelijks eten. Meer calorieën betekenen niet automatisch beter gevoed. Wie voedselzekerheid serieus neemt, moet verder kijken dan volle schappen en hoge opbrengsten. De samenstelling van ons voedsel verdient minstens zoveel aandacht. Minder CO₂ uitstoten is daarmee niet alleen een klimaatmaatregel, maar ook een investering in onze gezondheid.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
