Door de klimaatverandering, en met name bosbranden en overstromingen zijn er steeds meer gebieden in Europa waar het zo goed als onmogelijk wordt om een verzekering af te sluiten. Het toont aan hoe verzekeringen – het mechanisme waarmee moderne samenlevingen uiteenlopende risico’s afdekken – structureel tekortschieten in het nieuwe klimaattijdperk, schrijft Clotilde Cerdan Amiard van de IE University in het Spaanse Segovia.
“Onverzekerbare gebieden” zijn regio’s waar het onmogelijk of onbetaalbaar is geworden om een woningverzekering af te sluiten. Verzekeraars bieden er geen dekking door het hoge klimaatrisico of vragen zulke hoge premies dat de meeste inwoners ze simpelweg niet kunnen betalen.
Een van de duidelijkste voorbeelden tot nu toe komt uit de Amerikaanse staat Californië. In 2024 besloot State Farm, een van de grootste woningverzekeraars in de VS, om 72.000 woningverzekeringen in de staat niet te verlengen, mede vanwege het onhoudbare risico van bosbranden.
State Farm was niet de enige, want zes van de twaalf grootste verzekeraars in Californië hadden nieuwe polissen al opgeschort of sterk beperkt. Huiseigenaren die geen particuliere verzekering meer kunnen afsluiten, worden doorverwezen naar de Californische ‘verzekeraar van de laatste kans’: het FAIR Plan. Het aantal lopende polissen voor dit plan groeide van ongeveer 271.000 in 2022 tot meer dan 684.000 nu, een stijging van 152 procent.
Maar omdat het minder dekking biedt dan particuliere verzekeringen was het FAIR Plan nooit bedoeld als primaire verzekeraar. Het systeem stortte bijna in door de stortvloed aan claims na de bosbranden in Los Angeles in januari 2025 en kon enkel overleven dankzij een noodpakket van 1 miljard dollar.
Europa
Ook in Europa groeit de bezorgdheid over wat we de beschermingskloof noemen: het aandeel schade door rampen dat niet door verzekeringen wordt gedekt. Volgens de Europese verzekeringsregulator EIOPA is historisch 75 procent van de economische schade door natuurrampen in Europa niet verzekerd.
In Duitsland heeft de nationale verzekeringskoepel gewaarschuwd dat de premies in tien jaar zouden kunnen verdubbelen door claims die verband houden met klimaatverandering. In Frankrijk draait het nationale natuurrampensysteem CatNat sinds 2016 al met een tekort. Dat heeft de overheid ertoe aangezet de verplichte toeslag op alle verzekeringen in januari 2025 te verhogen van 12 naar 20 procent.
Kortom: traditionele verzekeringssystemen zijn niet toegerust om de realiteit van klimaatverandering het hoofd te bieden. Maar er bestaan alternatieve modellen die dekking kunnen bieden aan de meest kwetsbaren.
Naast conventionele verzekeringen zijn er twee instrumenten bedacht die gebruikt kunnen worden om klimaatrisico’s op grote schaal te beheersen. Het eerste instrument maakt gebruik van de financiële markten om fondsen te garanderen vóórdat een ramp zich voordoet. Het tweede instrument maakt schadebeoordeling overbodig.
1. Rampenobligaties: Wanneer verzekeraars risico’s nemen die te groot of te onvoorspelbaar zijn, dragen ze deze over aan herverzekeraars, bedrijven die in feite de verzekeraars verzekeren. Herverzekeraars kunnen op hun beurt een deel van dat risico overdragen aan de financiële markten via instrumenten zoals rampenobligaties, ook “CAT-obligaties” genoemd.
Die obligaties, eind de jaren 1990 gelanceerd na de verwoestende orkaan Andrew in de Amerikaanse staat Florida, stellen herverzekeraars in staat om vooraf geld op te halen bij investeerders. Zo garanderen ze dat er al geld beschikbaar is wanneer een grote ramp zich voordoet, en liggen de prijzen vast voor meerdere jaren.
2. Parametrische verzekering: een dekking die automatisch uitkeert zodra een vooraf vastgestelde drempel wordt overschreden (bijvoorbeeld wanneer de regenval in een bepaalde regio een bepaald niveau overschrijdt). Omdat er geen fysieke inspectie van de schade nodig is, is parametrische verzekering bijzonder nuttig in afgelegen gebieden of ontwikkelingslanden waar traditionele verzekeringen een lage dekking hebben.
Maar ondanks die innovaties blijft er een aanhoudende kloof bestaan tussen de kosten van klimaatgerelateerde rampen en wat verzekeringen daadwerkelijk dekken. Volgens een rapport van herverzekeraar Swiss Re uit 2024 bleef 57 procent van de wereldwijde verliezen door natuurrampen toen onverzekerd.
De groeiende rol van de overheid
Terwijl zowel verzekeraars als herverzekeraars worstelen met manieren om voldoende dekking te bieden voor klimaatrampen, neemt de druk op overheden toe om dat gat te dichten. Ze kunnen bijvoorbeeld verzekeringen rechtstreeks subsidiëren of publiek-private samenwerkingsverbanden opzetten die risico’s over een groter geografisch gebied spreiden.
Zo richtte de Britse overheid in 2016 de herverzeringspool Flood Re op in samenwerking met de private verzekeringssector. Door risico’s te spreiden over de hele verzekeringsmarkt wil het programma overstromingsverzekeringen betaalbaar en beschikbaar houden in risicogebieden.
Maar: dat programma loopt af in 2039. Het gaat uit van de veronderstelling dat de tussenliggende jaren zullen worden gebruikt om te investeren in dijken en risicovermindering. De twijfel neemt echter toe of die transitie haalbaar zal zijn.
Het Franse CatNat systeem werkt volgens een gelijkaardig principe van solidariteit, maar gaat nog een stap verder: natuurrampen verzekeren is verplicht en automatisch opgenomen in elke verzekeringspolis voor eigendommen in het land. Elke Franse verzekeringnemer draagt bij aan het systeem door een verplichte bijdrage – ongeacht waar hij of zij woont. Het systeem heeft sinds 1982 al meer dan 50 miljard euro uitgekeerd, maar toont steeds meer tekenen van druk naarmate de klimaatverandering toeneemt.
Europees initiatief
Op Europees niveau wordt een publiek-privaat herverzekeringssysteem voorgesteld dat de klimaatrisico’s beter moet verdelen over de EU en schaalvoordelen moet bieden over een diverse waaier van risico’s en geografische gebieden. Uit modellen blijkt dat het de beschermingskloof kan verminderen van 75 naar ongeveer 10 procent. Maar er zou tot 65 miljard euro aan financiële vangnetten nodig zijn uit publieke middelen om de meest extreme gebeurtenissen het hoofd te bieden.
Nu dergelijke innovatieve oplossingen in het leven geroepen worden, is een ding duidelijk: onverzekerbare gebieden zijn niet langer een ver toekomstbeeld. Natuurrampen hebben altijd al schade toegebracht, maar de mechanismen die we hadden om dat risico te absorberen zijn ontwikkeld voor een stabieler klimaat. Nu die stabiliteit steeds minder betrouwbaar is, is de vraag niet langer of de publieke sector een grotere rol zal moeten spelen, maar hoe snel we manieren kunnen vinden om dat te doen.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
