Klimaatraden wijzen afzwakken ETS systeem af in oproep aan EU

Klimaatraden uit negen Europese landen, waaronder Nederland, Denemarken, Finland en Duitsland, slaan alarm: het Europese systeem waarmee bedrijven betalen voor hun CO₂-uitstoot (het ETS) moet niet worden afgezwakt of stilgelegd. Dat systeem werkt namelijk goed. De uitstoot van Europese fabrieken en energiecentrales is er al bijna door gehalveerd. Daarom doen ze een dringende oproep aan de Europese politiek.

Want sommige landen willen het systeem tijdelijk op een lager pitje zetten, omdat de energieprijzen hoog zijn en Europese bedrijven het moeilijk hebben. Maar de klimaatraden vinden dat een slecht idee, om zes redenen:

1. Het klimaat lijdt eronder — de nodige uitstootreductie wordt vertraagd.
2. Het is oneerlijk — bedrijven die al hebben geïnvesteerd in schonere productie worden benadeeld, terwijl achterblijvers worden beloond.
3. Het helpt nauwelijks op kosten — tijdelijk lagere CO₂-prijzen kunnen later juist leiden tot pieken, wat zorgt voor onzekerheid.
4. Het legt meer druk op nationale regeringen — die moeten dan zelf strengere regels invoeren, wat voor ongelijke concurrentie tussen landen zorgt.
5. Europa blijft langer afhankelijk van fossiele brandstoffen — en dus kwetsbaar voor nieuwe energiecrisissen.
6. Europa verliest geloofwaardigheid — als klimaatleider wereldwijd, waardoor andere landen ook minder ambitieus worden.

De raden benadrukken ook het positieve: een sterk ETS trekt groene investeringen aan, stimuleert innovatie en maakt Europa concurrerender op de lange termijn. Meer dan 150 bedrijven en investeerders steunen dat standpunt ook.

De brief is ondertekend door twaalf raden uit negen landen en aangeboden aan de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Europese Raad.

Gezamenlijke brief van Europese adviesorganen voor klimaat, milieu en duurzame ontwikkeling

Geachte president Von der Leyen, commissaris Hoekstra, president Metsola, huidig en aankomend voorzitterschap van de Raad van de EU, president Costa,

Wij, adviesorganen op het gebied van klimaat, milieu en duurzame ontwikkeling uit Nederland, Denemarken, Finland, Duitsland, Zweden, Ierland, Portugal, IJsland en Hongarije, roepen u op om alles in het werk te stellen om de integriteit en geloofwaardigheid van het EU ETS te bewaren, in lijn met de Europese Klimaatwet en het Akkoord van Parijs, en in het belang van een concurrerende en duurzame Europese industrie — waarbij de EU haar rol als wereldwijd klimaatleider bevestigt.

De wetenschap heeft duidelijk aangetoond dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering reëel is en dat de gevolgen ervan wereldwijd verergeren. Niet snel, doortastend, voorspelbaar en consequent handelen om de uitstoot in Europa en daarbuiten te verminderen, leidt tot menselijk lijden en onherstelbare milieuschade. De maatschappelijke kosten zullen onevenredig zwaar drukken op jongeren en toekomstige generaties. Deze gevolgen onderstrepen het belang van de doelstelling van het Akkoord van Parijs om de opwarming van de aarde ruim onder de 2°C te houden en te streven naar beperking tot 1,5°C.

In dat licht is het van cruciaal belang dat de EU haar eerlijke bijdrage levert aan het halen van deze doelstellingen. Als de EU er niet in slaagt haar huidige klimaatbeschermingsdoelen te bereiken, worden onze geloofwaardigheid als wereldleider op het gebied van marktgestuurde CO₂-beprijzing en ons vermogen om elders klimaatactie te stimuleren ernstig ondermijnd. Zonder ambitieus Europees klimaatbeleid staan het welzijn van huidige en toekomstige generaties wereldwijd, alsook de veiligheid en veerkracht van onze samenlevingen, onder druk. De inzet van de EU voor een effectieve klimaatbeleidsmix heeft de 2030-doelstellingen voor emissiereductie in zicht gebracht, terwijl tegelijkertijd een groene en innovatieve economie gestimuleerd wordt. Deze koers moet worden gehandhaafd en versterkt richting 2040 en daarna.

Het EU ETS vormt de hoeksteen van deze klimaatbeleidsmix. Het is van cruciaal belang voor het bereiken van de klimaatneutraliteitsdoelstelling uit de Europese Klimaatwet. Het EU ETS heeft er wezenlijk aan bijgedragen dat de emissies van Europese energie- en industriële installaties bijna gehalveerd zijn. De reikwijdte ervan is gericht op het beperken van emissies in de industrie, energieopwekking, luchtvaart en maritiem transport, en het systeem zal via een apart stelsel — bekend als ETS 2 — worden uitgebreid naar wegvervoer en gebouwen. Onderzoek toont aan dat het EU ETS emissies heeft gereguleerd en innovatie heeft gestuurd.

Het EU ETS is sinds 2005 stapsgewijs ingevoerd, met zorgvuldige aandacht voor de behoeften van verschillende industriële sectoren. Het heeft flexibel ingespeeld op mondiale ontwikkelingen zonder afbreuk te doen aan de milieu-integriteit, en aanpassingen hebben het systeem steeds versterkt. Na twee decennia ervaring met het EU ETS en nu het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) en ETS 2 operationeel worden, geldt het Europese klimaatbeleid als een mondiaal rolmodel. Een robuust EU ETS en een pad naar verdere verbetering ervan zullen de duurzame investeringen stimuleren die nodig zijn om het Europese concurrentievermogen veilig te stellen en de EU-klimaatleiderschap te waarborgen.

Toch zijn er, in aanloop naar de herziening dit jaar, oproepen om het EU ETS op te schorten of te verzwakken nu de energieprijzen stijgen en de zorgen over de Europese industrie toenemen. Aan deze oproepen toegeven zal diverse negatieve gevolgen hebben, met name:

1. Opschorting of verzwakking ondermijnt de geloofwaardigheid van de ambitie om klimaatneutraliteit te bereiken en vertraagt de noodzakelijke emissiereductie.
2. Opschorting of verzwakking benadeelt bedrijven die hebben geïnvesteerd in verduurzaming en beloont achterblijvers. Het gevolg is verdere vertraging van noodzakelijke investeringen in schone industrie en binnenlandse energie.
3. Hoewel opschorting of verzwakking de prijs van emissierechten tijdelijk kan drukken, kan dit later tot prijspieken leiden. Dergelijke instabiliteit kan leiden tot herhaalde interventies die de CO₂-prijs afremmen, wat een vicieuze cirkel voedt die de marktgeloofwaardigheid ondermijnt.
4. Het belemmeren van het emissiereductiepad van het EU ETS terwijl de EU-klimaatdoelen voor 2040 en 2050 gehandhaafd blijven, betekent dat nationaal klimaatbeleid en andere EU-regelgeving aanzienlijk moeten worden aangescherpt. Dit verhoogt de druk op nationale overheden en kan leiden tot een ongelijk speelveld, dat het EU ETS juist beoogt op te lossen.
5. Verzwakking van ETS1 en vertraging van ETS2 houdt de Europese afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in stand en maakt Europa kwetsbaarder voor toekomstige energiecrisissen. De overgang weg van fossiele brandstoffen versterkt de economische veerkracht en energieveiligheid.
6. Opschorting of verzwakking tast de geloofwaardigheid van de EU als wereldleider in klimaatmitigatie aan en heeft een negatief effect op mondiale klimaatinspanningen.

Meerdere lidstaten, evenals meer dan 150 bedrijven en investeerders, hebben hun gezamenlijke toewijding aan de Europese decarbonisatieambities en een robuust en voorspelbaar EU ETS herbevestigd. Nu meer dan ooit heeft de industrie een ondubbelzinnige, stabiele beleidsrichting nodig om te kunnen investeren in duurzame industriële processen en te kiezen voor bedrijfsmodellen die de langetermijnveerkracht vooropstellen.

Ondertekenaars

De Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) · Deense Raad voor Klimaatverandering · Duitse Adviesraad voor Milieu (SRU) · Fins Klimaatpanel · Fins Expertpanel voor Duurzame Ontwikkeling · Duitse Adviesraad voor Mondiale Verandering (WBGU) · Zweeds Klimaatbeleidsraad · Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur (Rli, Nederland) · Adviesraad voor Klimaatverandering (Ierland) · Nationale Raad voor Milieu en Duurzame Ontwikkeling (Portugal) · IJslandse Klimaatraad · Gábor Bartus namens de Hongaarse Raad voor Duurzame Ontwikkeling (NFFT)