Er voltrekt zich een ramp, en je kunt er de politici niet eens de schuld van geven

Er voltrekt zich een ramp. Belangrijke oogsten gaan sterk tegenvallen. Gemiddeld 30% lager, voorziet men bijvoorbeeld in Frankrijk. Mais waarschijnlijk nog erger. De meeste fruitsoorten ook. Water in rivieren, bronnen, beken, en meren bereikt minimale standen terwijl we pas half juli zijn. Waterverdeling wordt wereldwijd een heet onderwerp. Graslanden verdorren sterk en zullen, als niet dood, 6 weken regen nodig hebben om weer aan de groei te komen. Melkproductie loopt sterk terug, en boeren zullen voor eind september het hooi op gaan maken dat ze dit voorjaar gewonnen hebben, wat, mede gezien de verwachte geringe mais oogst, een rampzalig voerscenario voor de komende winter uitrolt. En de bossen? Bomen doen niks, sluiten zich af en nemen geen CO2 op en geven geen zuurstof af, proberen te overleven, en lopen op sommige plekken ernstige schade op.

Kortom: Zomers waren een spel van groei en bloei, vreugde, feest, ontspanning en geborgenheid voor planten, dieren, bomen en mensen. Alles leefde op in groei en reproductie. Nu wordt het steeds meer een hel voor alles wat leeft.

Who’s to blame?

Politici niet zozeer. Ze waren woordvoerders van het energie-verslaafde volk dat alleen maar meer wou, en moesten hen naar de mond praten wilden ze in het zadel blijven. Maar boeren en intellectuelen wel. Boeren, waarover straks meer, hadden veel eerder alarm moeten slaan over komende onhoudbare groeiomstandigheden. Ze zaten er met hun neus op immers. En intellectuelen hadden hun instituten moeten verlaten toen de schaal en contouren van dit hypergevaar zich in hun data begon af te tekenen en de politiek niet afdoende in beweging kwam. Ze hadden met alle macht een revolutie op poten moeten zetten. Maar nee, ze bleven op hun plek afwachten, kwamen niet van hun plaats, verlieten hun toren niet. Wetend  − wie had anders deze black box  verzonnen waarvan ’the idea is to create a record for future civilizations if climate change wipes out humanity’ − dat dit een moloch was dat als die los zou komen, voor eeuwen en eeuwen onhoudbare levensomstandigheden zou genereren.

Nee, hun prachtige high-level leventje en loopbaan vol aanzien en marsepein mocht niet gebroken worden door radicaal handelen of doen wat gedaan had moeten worden, nl. de rijken en hun volgelingen aanklagen en aanvallen, en radicale sociale veranderingen teweeg brengen waarmee wel op afdoende en veilige wijze een net-zero-emissie-niveau binnen korte tijd gerealiseerd had kunnen worden.

De boeren dan?

Boeren bestaan niet meer. Althans in rijke landen dan. Het zijn managers geworden. Geldtellers, die aan het handje van specialistisch adviseurs (van landbouwdepartementen, banken, verzekeraars, agrarische media, coöperaties, en agro-universiteiten) dag en nacht achter schermen, al dan niet in hun airconditioned tractor verblijvend, via futures trading de kosten-baten balans van hun immense bedrijven proberen te optimaliseren. Bovendien, en geloof me maar want ik heb gedurende mijn hele leven in heel veel boerenkeukens koffie gedronken, is het een bevolkingsgroep die gemeenschappelijk twee slogans aanhangt nl; “Burgers zijn het doodschoppen niet waard” en “Hoogste tijd dat er oorlog komt”. Een opstelling die niet behulpzaam is geweest om vanuit hun kant maatschappij-breed de alarmbel te luiden. Ze hebben stiekem eventuele aantasting van groeiomstandigheden eerder als buitenkans gezien − schaarste en honger zijn immers al eeuwen hun troefkaart in onderhandelingen met burgers over prijzen, lasten, plichten, en regels − dan als een totaal desastreuse ontwikkeling. Dus hielden ze zich stil. Zeker nadat de introductie van de door burgers geromantiseerde wolf in hun leefgebied hun relatie met de maatschappij tot een koude oorlog heeft omgebouwd.

Maatschappelijke reactie

Wat zal deze ramp teweegbrengen behalve stevige inflatie?

Acuut natuurlijk een behoorlijke paniek in de tent.

Een tsunami aan rapporten is te verwachten van zich verantwoordelijk voelende sociale entiteiten (werkgevers, vakbonden, politieke partijen, adviesorganen) die strategisch aanscherpende maatregelen gaan voorstellen om deze desastreus lijkende ontwikkeling het hoofd te bieden. Allemaal FOMO (Fear Of Missing Out)? Nee, eerder symptoom van ‘zich doodgeschrokken’ want ‘het kon niet waar zijn’. Ineens gaat het over essentialia die in gevaar komen zoals voedselproductie, werkomstandigheden, functioneren van essentiële diensten (ziekenhuizen, bejaardenzorg, brandweer, onderwijs, gebouwen, wegen, water).

Een paar zagen al het licht. Hun doortastende toon valt op. Evaluaties en discussies gaan veel rechter op hun doel af.

• Zie bijvoorbeeld Monbiot’s aanval op de UK’s carbon capture and storage (CCS) programma, en deze reactie daarop:  Carbon capture is vital in tackling the climate crisis.
• Of zie de opvallend scherpe kritiek op het huidige klimaatbeleid van de Engelse regering door de Climate Change Committee in hun 26 juni rapport aan het parlement: “the Government is dragging its feet when it comes to delivering electrification“. Ze eisen een ‘accelerated roll-out of electric vehicles (EVs), heat pumps, and industrial electrification’.
• Of zie het op 9 juli gepubliceerde rapport van de Haut-conseil-pour-le-climat in Frankrijk. Het bevat vrij voorspelbare ingrediënten zoals ‘de energie-transitie versnellen’, ‘alle infrastructuur aanpassen aan hitte-extremen’, maar ook nooit geopperde voorstellen zoals ‘het bevorderen van zuiniger levensstijlen’, en ‘beheersing van de vraag naar energie’ als beleidsinstrument te overwegen. Ook hun voorstel railvervoer sterk te bevorderen en luchtvaart te remmen − ‘Adopter un moratoire sur l’augmentation des capacités des aéroports français, y compris l’aéroport Charles de Gaulle, afin de maîtriser la hausse du trafic aérien‘ − is wat mij betreft een ongekend geluid uit de Amen-corner van de Franse staat.

Een ander voorbeeld van de haren te berge rijzende schrik, is het recent rumour in de UK rond de People’s emergency briefing film.

• Eigenlijk begon dit in november 2025. Toen lieten op een bijeenkomst te Westminster, bijgewoond door meer dan 1.000 bedrijfsleiders, hoge ambtenaren en maatschappelijke leiders; een 9-tal gerenommeerde (en vrij radicale) intellectuelen nu eens echt het achterste van hun tong zien over de huidige klimaatcrisissituatie. En dat ging van behoorlijk dik hout. Anderson zei bijvoorbeeld: “De keuze is tussen een ingrijpende, snelle en rechtvaardige decarbonisatie van de moderne samenleving, of voortdurende retoriek en uitstel terwijl de temperaturen stijgen. En dan krijgen we een revolutionaire verandering die zowel chaotisch als gewelddadig zal zijn.” En Tim Lenton: ‘Zomers zullen steeds warmer zijn dan nu, wat zou leiden tot een situatie waarin het Verenigd Koninkrijk voor 100% afhankelijk zou zijn van voedselimport.‘. En Richard Nugee:  “Politici die zich richten op de dreiging vanuit Rusland, zien de grotere dreiging van de klimaatcrisis over het hoofd“.
• Dit wordt in januari 2026 opgepikt in een gouvernementele National Security Assessment  (over Global biodiversity loss, ecosystem collapse and national security) dat botweg concludeert: “The increasingly likely collapse of vitally important natural systems would bring mass migration, food shortages and price rises, and global disorder.”
• Daarmee is de toon gezet in de zin dat de opwarming ineens voluit in de schijnwerpers van defensie en intelligence-kringen gevangen wordt. Zie Nugee: “This assessment, a welcome and important acknowledgment of the very critical nature of the diversity of threats facing the UK, treats ecosystem collapse with the seriousness it deserves, as a threat to our national security”.
• Die schijnwerpers moedigde vervolgens het team achter het Westminster-evenement aan via crowdfunding geld in te zamelen om de ‘People’s Emergency Briefing’ te produceren, een film van 50 minuten waarin wordt uiteengezet welke dringende bedreigingen de klimaat- en natuurverandering vormen voor de voedselzekerheid, de economie en de volksgezondheid.
• Vervolgens is via die defensie-backing de drang dit aan de grote klok te krijgen (i.e., dit van de daken geschreeuwd te krijgen), geholpen door de recente hittegolven, uitgegroeid tot een bewustwording van “Tjee we zitten eigenlijk tot over onze oren in een noodsituatie!”
• Hetgeen leidde tot een oproep van een massa (91) volksvertegenwoordigers aan de regering om tijdens prime-time een op televisie uitgezonden noodbriefing te organiseren (i.e. die film uit te zenden) over de klimaat- en natuurcrisis. Ook kerkleiders ondersteunden deze oproep.
• Ik vind het opvallende aan dit hele gebeuren hoe die klimaatdreiging nu ineens wel een pad krijgt naar nationale aandacht en verbroedering. Frontvorming ook. Oldridge: “Als je kijkt naar de geschiedenis van de klimaatcommunicatie, dan richt die zich meestal tot een groep mensen die hier echt gepassioneerd over zijn,” zei hij. “De grootste uitdaging is om buiten die groep te treden. En er is geen betere manier dan dat de leider van je land het woord neemt en zegt: deze risico’s zijn ernstiger dan we dachten, ze komen eerder op ons af dan we hadden verwacht, laten we het heft in eigen handen nemen en dit is ons plan.”

Het absurde achter dit hele pad van personen en entiteiten die nu wel ineens alarm durven slaan, daarin een weg vinden, en durven doordenken (bewust worden) over wat ons boven het hoofd hangt doordat hun voorstellingsvermogen een boost heeft gekregen van een paar hete nachies slecht slapen, is dat MP’s (en iedereen eigenlijk) − zie hun zeer recente verontwaardiging dat ze geen inzage krijgen in de voorloper van het Januari rapport (i.e. de security assessment) alsof daar geheimen in zouden staan die voor hen express verborgen zijn gehouden − ineens als waar en werkelijk voor zich zien wat ze al tientallen jaren overal hebben kunnen lezen, en zich niet eens voor de kop slaan dat ze toen bij die onthullingen niet hebben stilgestaan. Op dezelfde manier kunnen we misschien  nog gaan meemaken dat hoogfrequente luchtreizigers de redactie van Duurzaamnieuws gaan verwijten dat die hen niet afdoend gewaarschuwd heeft dat hun vliegdrang het klimaat voorgoed over de rode streep zou kunnen jagen. Tja, hoe maak je een draai en wil je toch sociaal (en mentaal) heel blijven?

En toen?

Desalniettemin: al kan men zich nu ineens wel de veelkoppigheid realiseren van het monster waarmee men in bed ligt, als men dan niet naar een afdoend middel grijpt om dat monster dood te slaan, zet die bewustwording geen zoden aan de dijk. Die afdoende middelen zie ik nog nauwelijks geopperd worden. Want wat geroepen wordt − zoals decarbonisatie versnellen, sneller innoveren, opschalen AI-artifacten − gooit eerder op korte termijn olie op het vuur dan dat het dat uitdooft. De energievretende mens wordt bedreigd en tegengehouden, en bestelt een extra rondje energie om die dreiging te kunnen bezweren; want daar komen de reacties grotendeels op neer.

Andere ingredienten − zoals de nadruk op autonomie en souvereiniteit als strategie − zijn wel waardevol, en zijn bijvoorbeeld enigszins uitgewerkt in het zo pas uitgegeven boek (NOURRIR) van Blandinières, een CEO van de enorm grote Franse landbouwcoöperatie InVivo. Zijn voorstellen voor herstructurering van de Franse landbouw komen neer op grote watervoorraden aanleggen, irrigatie uitbreiden, werken met druppelsystemen, en het opzetten van een eigen (Frans) emissie-arme productiecapaciteit van intrants (chaux vive, kunstmest). Daarnaast echter ook veel nadruk op vergroting van bedrijven, innovatie van werktuigen, en optimale inzet van AI bij middelen-inzet. Uiteindelijk dus een vrij radicaal maar puur liberaal-kapitalistisch voorstel indachtig hun lijfspreuk: Vooruit met de geit.

De echte keuze wellicht?

Nuchter bekeken lijkt mij in het aanzicht van het veelkoppig klimaatmonster een volgend soort keuze aan de orde:

• Of we schakelen om naar een totaal nieuwe wereld met voor ieder een gelijke plek (ruimte, land, water, middelen) om te beheren en te fructifiëren;
• Of we komen om in het toekomstproject van de superrijken die bestaat uit een cascade van monstrueuze projecten die elk stranden in de nog monstrueuzere klimaat- en natuuromstandigheden die ze zelf aanblazen.

Waarom zo sterk contrasterend?

Elke optie daartussen, zoals degrowth of consolidatie of voortbouwen op de status quo van de huidige orde, werkt niet omdat ze − via lange keten gespecialiseerde productie-vormen − blijven funderen op handhaven van het wereldwijde economisch wisselwerkingssysteem en dus samengaan met (a) een enorme transportbehoefte, (b) fixatie op adapteren en dus innoveren en dus emissies aanjagen, en met (c) vanwege divergent opgesteld staan van participanten (in handel, productie, en primaire levensomstandigheden) voortdurend reproduceren van tegengestelde belangen en waarden die veroorzaken dat een moloch van sturingsorganen (i.e., gouvernementele infrastructuur) in stand gehouden moet worden om al onderhandelend en schipperend tot implementeerbaar beleid te kunnen komen.

Alleen de gelijke-plek-optie op low-tech basis en met sterk gestandaardiseerde productie van ingewikkelde maaksels (zoals zonnepanelen) − zie bijvoorbeeld de AUTTOE benadering − maakt de transport behoefte minimaal, en reproduceert, doordat iedereen gelijkgericht staat opgesteld naar zijn directe omgeving, automatisch een dusdanige gelijkgerichtheid van waarden dat kleine overheden volstaan om de (geringe) onderlinge wisselwerkingen te coördineren. Samengevat, en ook in overeenstemming met de gloeiende kern van het Picketty-rapport en het VN Roadmap-rapport, ruimt de gelijke-plek-optie de ongelijkheidsproblematiek uit de weg en genereert gelijktijdig optimale sociale cohesie om net op tijd niet als mensheid ieder vechtend om zijn deel de afgrond in te tuimelen.

Zeker, die optie is nog een graad waanzinniger dan het Picketty scenario. Maar waarschijnlijk nog heilig bij de waanzinnigheid die we gaan ondervinden als we deze zaak op zijn liberaal-kapitalistische beloop laten. Hoe dan ook: Doorhollen is geen optie. Daar worden steeds meer mensen zich steeds scherper bewust van.

Jac Nijssen