Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Beaufort's Dyke, de diepe geul tussen Schotland en Noord-Ierland, werd decennialang gebruikt als stortplaats voor munitie. In november 2016 liep een vissersboot uit Oban gevaar op nadat een granaat uit de Tweede Wereldoorlog in de netten was beland.
Wat vissers uit de Ierse Zee opvissen kan explosief zijn. Foto: iStock – taylanibrahim
Een vissersnet dat zwaar over de reling komt, kan in de Ierse Zee meer bevatten dan vis. In de diepe geul Beaufort’s Dyke, tussen Schotland en Noord-Ierland, belandde na de wereldoorlogen ruim een miljoen ton munitie op de zeebodem, waaronder in juli 1945 14.500 ton raketten gevuld met fosgeen. Fosformunitie maakt het risico extra grillig: als die wordt verstoord, kan ze omhoog drijven en aan de kust gevaar opleveren. De erfenis onder water speelt ook mee bij plannen voor een vaste verbinding tussen Schotland en Noord-Ierland.
Een net vol vis, en toen ging het mis
Aan boord van de vissersboot uit Oban ontplofte het oorlogstuig nadat het in november 2016 in de netten was meegekomen. Daarbij brandde fosfor vrij, een stof die gevaarlijk wordt zodra die met zuurstof in aanraking komt.
De bemanning moest in quarantaine in het Lorn and Islands Hospital. De vissers kregen pijn op de borst en buikpijn, en hun ogen traanden flink. Munitie uit de Tweede Wereldoorlog onder water is nog lang geen onschuldig oud ijzer.
De geul werd een stortplaats die nooit verdween
Zeekaart van het North Channel met Beaufort’s Dyke in blauw gemarkeerd. Beeld: K. St.B. Collins, Public domain, via Wikimedia Commons.
Beaufort’s Dyke is geen klein kuiltje op de zeebodem. De natuurlijke geul is 50 km lang, 3,5 km breed en op sommige plekken 312 m diep, waardoor hij tot de diepste delen van het Europese continentale plat hoort.
Na de Eerste Wereldoorlog werd de geul op grote schaal gebruikt om oude wapens kwijt te raken. Het ministerie van Defensie heeft geen volledige stortregisters met exacte hoeveelheden, maar de bekende cijfers maken duidelijk hoe enorm de operatie was.
In de jaren 1950 verdwenen er ook betonnen vaten met radioactief laboratoriumafval en lichtgevende verf naar de bodem.
Goed om te weten
Beaufort’s Dyke ligt in het North Channel, de zeestraat tussen Noord-Ierland en Schotland. De geul is gevormd door gletsjers in een veel vroegere ijstijd.
Fosfor kan letterlijk wegdrijven
Fosformunitie is extra lastig omdat die een positieve drijfkracht heeft. Wordt zo’n bom losgewoeld, bijvoorbeeld door werk aan een pijpleiding, dan kan hij omhoogkomen en met de stroming mee naar de kust gaan.
Dat gebeurde in 1995 tijdens de aanleg van een gaspijpleiding tussen Schotland en Noord-Ierland. Fosforbommen spoelden aan op Schotse stranden, ook bij Campbeltown, waar een jongetje van vier jaar brandwonden opliep na contact met een aangespoelde bom.
In de vijf jaar daarvoor waren ook antitankgranaten aangespoeld in Noord-Ierland en op het eiland Man. OSPAR, het samenwerkingsverband voor de bescherming van de Noordoost-Atlantische Oceaan, waarschuwt dat drijvende fosformunitie een risico vormt voor opvarenden en strandbezoekers.
Onder water gaat het soms nog steeds mis
Voormalig marineduiker Michael Fellows vertelde in 2004 dat het puin in de geul nog geregeld tot ontploffing kwam. Hij zei: “Twee of drie keer per maand zijn er verspreide explosies.”
Dat maakt werkzaamheden op deze plek behoorlijk ingewikkeld. Een brug of tunnel tussen Schotland en Noord-Ierland loopt vast op het risico dat graafwerk begraven munitie verstoort, terwijl de geul juist op een logische route voor zo’n vaste verbinding ligt.
Visserij, scheepvaart, kabels en energie-infrastructuur komen steeds vaker samen op dezelfde zeebodem, terwijl oude oorlogserfenissen daar soms nog liggen.
De vervuiling reikt verder dan de geul
Een onderzoek uit 2011, onder leiding van Callaway en collega’s, keek naar metalen die uit het gedumpte oorlogsmateriaal kunnen vrijkomen. De onderzoekers berekenden dat de geul na veertig jaar munitiedumping een bron van metaalvervuiling kan zijn buiten de geul zelf.
Het gaat om spoormetalen: metalen die in kleine hoeveelheden voorkomen, maar bij ophoping schadelijk kunnen zijn voor het zeeleven. Beaufort’s Dyke was in die studie niet de meest vervuilde plek van de onderzochte gebieden in de regio.
Wel bleef de hoeveelheid opgeslagen oorlogsmateriaal groot genoeg om de geul als aandachtspunt voor de mariene omgeving te houden, zoals het onderzoek naar metaalvervuiling laat zien.
