Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Bij Shyroke bij Zaporizja staan meer dan honderd voormalige Sovjetvliegtuigen sinds het wegvallen van financiering te verkommeren. In Poltava kreeg een deel van de afgedankte bommenwerpers een tweede leven als museumstukken. Met de rest gebeurt iets anders.
Een Antonov AN-2 die betere tijden heeft gekend. Foto: iStock – dannicolae
Een verlaten vliegtuig lijkt van een afstand bijna nog klaar om te vertrekken, tot je de roest ziet en het onkruid door het landingsgestel. Rond oude Oekraïense vliegvelden staan Sovjettoestellen die na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie hun functie en onderhoud verloren. Toen in 2006 de zware-bommenwerperdivisie van Poltava werd opgeheven, bleef er onder meer materieel als de Tu-22M3 en Tu-134UBL achter. Die wrakken vertellen een militair verleden en roepen de vraag op wat er gebeurt met zoveel aluminium, staal en andere grondstoffen als een vliegtuig nooit meer de lucht in gaat.
Van slopen naar bewaren
De toestellen bij Poltava hadden makkelijk kunnen verdwijnen. In mei 2007 stelden piloten voor om de achterblijvers onder te brengen in een Museum voor Langeafstandsluchtvaart, waarna de lokale autoriteiten ze als historische collectie behielden. Zo veranderde een terrein vol afgedankt materieel alsnog in een plek waar je de omvang van de vroegere luchtmacht van dichtbij ziet.
Op de basis staan onder meer een Tu-95, een Tu-22KD, een Tu-16, MiG-21’s en Su-24’s opgesteld. De historische toestellen in Poltava staan buiten, dus regen, sneeuw en temperatuurschommelingen blijven ook voor museumstukken een probleem. Onderhoud ontbreekt juist vaak bij zulke grote collecties.
Shyroke heeft nog wel een startbaan, maar geen toekomst als luchtmachtbasis
De cockpit van een Tupolev Tu-95 bommenwerper op de basis Poltava-4. Beeld: Alex Beltyukov, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.
Op Shyroke Airfield bij Zaporizja staat veel meer dan alleen de bekende An-2-tweedekkers. Er zijn ook An-24’s, L-29-lesvliegtuigen en Mi-2- en Mi-8-helikopters achtergebleven, machines uit verschillende hoeken van de vroegere Sovjetluchtvaart.
In maart 2021 kwam er wel weer beweging op het terrein. Het nieuwe beheer liet de startbaan schoonmaken, legde elektriciteit aan en stelde een bewaker aan, zo blijkt uit een beschrijving van de werkzaamheden. Een vliegveld is daarmee nog niet direct bruikbaar, maar onderdelen en toestellen zijn tenminste niet langer helemaal vogelvrij.
- De An-2 is een kleine tweedekker die vaak voor landbouw en lichte transportvluchten werd gebruikt.
- De L-29 diende als lesvliegtuig voor nieuwe piloten.
- De Mi-2 en Mi-8 zijn helikopters, waarvan de Mi-8 veel groter is en ook vracht kan vervoeren.
De grote bommenwerpers verdwenen grotendeels al eerder
Een flink deel van de strategische vloot die na de onafhankelijkheid achterbleef, is niet op een vliegveld blijven staan. In totaal werden zestig Tu-22M3-bommenwerpers, negentien Tu-160’s en 23 Tu-95’s vernietigd of aan Rusland verkocht.
Die overdrachten hingen samen met internationale afspraken over ontwapening en met de afbetaling van een gasschuld. De toestellen die nog in Poltava te zien zijn, horen bij een veel grotere vloot die grotendeels uit elkaar is gehaald of het land heeft verlaten.
Ook buiten Oekraïne liggen oude Sovjettoestellen weg te kwijnen. Op verlaten bases in Kazachstan en het Russische Verre Oosten staan bijvoorbeeld MiG-21’s, Tu-22’s en Su-7’s in de open lucht, vaak met gras en struiken eromheen. Een vliegtuigkerkhof is zelden één plek.
In een droge woestijn blijft een vliegtuig langer heel
Voor de grondstoffen in zulke wrakken maakt de opslagplek enorm uit. In de kurkdroge Mojavewoestijn in de Verenigde Staten worden duizenden vliegtuigen bij Davis-Monthan langdurig geconserveerd, omdat droogte roestvorming sterk afremt. In het vochtiger Oost-Europese klimaat tast water metaal en bekabeling juist veel sneller aan.
Professionele ontmantelaars kunnen motoren en grote constructiedelen voor 90 tot 99 procent recyclen. Daarbij komen onder meer aluminium, koper, titanium, magnesium en roestvrij staal terug in de keten. Dat zijn materialen die in een circulaire Europese economie waarde houden, ook als een toestel zelf nooit meer kan vliegen.
Goed om te weten
Een vliegtuig slopen is meer dan metaal knippen. Ook motoren, kabels en onderdelen met verschillende legeringen moeten apart worden verwerkt om grondstoffen echt terug te winnen.
Op veel verlaten terreinen gebeurt die zorgvuldige demontage niet. Dan blijven waardevolle metalen gewoon liggen, terwijl regen en tijd de machines steeds lastiger uit elkaar te halen maken.
Acht Hurricanes onder de grond
Vliegtuigen verdwijnen soms zelfs letterlijk uit beeld. In 2023 werden in een bos ten zuiden van Kyiv de resten van acht Britse Hurricane-jagers uit de Tweede Wereldoorlog opgegraven. Het ging om toestellen uit een heel andere oorlog en periode dan de Sovjetmachines op de oude bases.
Bij de opgraving lag ook een niet-ontplofte bom, een herinnering dat het opruimen of onderzoeken van oude vliegtuigwrakken ook draait om explosieven en menselijke risico’s, niet alleen om aluminium en staal.
