Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op de afgelegen Plains of San Agustin in New Mexico vormen zevenentwintig schotels samen de Very Large Array. Elke drie à vier maanden veranderen ze van opstelling, zodat astronomen telkens anders naar het heelal kunnen luisteren.
De schotelantennes van het Very Large Array observatory wordne op rails verplaatst. Foto: iStock – PhotoFritz
Een trein die stapvoets door de woestijn rijdt, maar dan met een schotel van 25 meter doorsnee op zijn rug: zo veranderen astronomen in New Mexico hun blik op het heelal. De 27 antennes van de Very Large Array wegen elk 230 ton en worden over vier spoorrails naar nieuwe posities gereden. Door de onderlinge afstand te variëren, van maximaal 1 tot 36 kilometer, kan de sterrenwacht verschillende details uit radiosignalen opvangen. Die zware logistieke operatie bepaalt mede hoe scherp astronomen kunnen luisteren naar wat zich ver buiten hun zicht afspeelt.
De trein is zelf een rijdende machinekamer
Onder zo’n schotel schuift een speciaal gebouwde railwagen, die zelf 90 ton weegt. Dieselmotoren van 380 en 400 pk leveren de energie voor een hydraulisch systeem dat de antenne optilt en stabiel houdt tijdens de rit.
De combinatie rijdt met ongeveer 8 km/u naar de volgende plek. Met zo’n lading is het vooral zaak om zonder schokken te rijden: de schotel moet na aankomst weer nauwkeurig op het heelal kunnen worden gericht.
Drie armen maken van de sterrenwacht een reusachtige Y
Negen antennes van de Very Large Array opgesteld in de D-configuratie. Beeld: The Modern Polymath, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
De antennes staan verdeeld over drie armen van een Y-vorm, met elk negen schotels. Door de antennes over de armen te verspreiden, kunnen ze samen een veel groter meetinstrument vormen dan één losse schotel ooit zou zijn.
De sterrenwacht kent vier vaste opstellingen, A tot en met D. Een volledige ronde langs die configuraties duurt 16 maanden.
- In de B-opstelling ligt de grootste afstand tussen twee antennes op 10 km.
- In de C-opstelling is dat 3,6 km.
- De wissel tussen de standen gebeurt volgens het vaste configuratieschema elke vier maanden.
De leegte rond Socorro is hier juist een voordeel
De Plains of San Agustin liggen ongeveer 80 km ten westen van Socorro. Het is een vlak en droog gebied, waar weinig menselijke apparatuur radiosignalen de metingen verstoort.
Ook de lage luchtvochtigheid helpt. Radiogolven uit de ruimte komen daar rustiger binnen dan op een plek met veel vocht in de lucht of een drukke omgeving vol zendmasten, wifi-netwerken en andere elektronische ruis.
Goed om te weten
De naam Very Large Array zegt precies wat je ziet: een verzameling antennes die samenwerkt alsof ze één veel grotere radioschotel zijn.
De naam verwijst naar een pionier van de radioastronomie
De officiële naam is de Karl G. Jansky Very Large Array. Het National Radio Astronomy Observatory beheert de installatie, die geldt als een van de bekendste radio-observatoria ter wereld.
De schotels luisteren naar radiogolven, een deel van het lichtspectrum dat onze ogen niet kunnen zien. Sommige objecten en processen in de ruimte geven vooral radiosignalen af, waardoor de schotels een aanvulling vormen op telescopen die met gewone lichtbeelden werken.
Een project dat in 1972 op papier begon
Het Amerikaanse Congres keurde de financiering goed in augustus 1972, waarna de bouw een jaar later begon. De aanleg kostte destijds 78 miljoen dollar.
In 1980 werd de sterrenwacht officieel in gebruik genomen. Sindsdien blijven de antennes van positie wisselen, telkens binnen dezelfde cyclus van vier standen.
